Politiek neemt antikraak serieuzer

De nood op de woningmarkt is zo hoog, dat de kansen die leegstandbeheer biedt ook tot de (landelijke) overheid doordringen. Dat constateren meerdere leegstandbeheerders die aan het jaarlijkse PropertyNL-sectoronderzoek deelnamen. De sector wordt door de politiek ‘steeds meer gezien, gehoord over de markt en gevraagd naar onze mening’, constateert bijvoorbeeld Livable (voorheen VoorkomLeegstand). De Haagse speler Ad Hoc ziet de afgelopen tijd ‘een duidelijke beweging richting sterkere bevoegdheden van gemeenten om leegstand actief aan te pakken’. Zo geldt nu in Amsterdam en Utrecht dat eigenaren van woningen die langer dan bijvoorbeeld zes maanden leegstaan dit moeten melden. Anders kunnen er fikse boetes volgen. Deze aanpak, waarmee in beide steden de afgelopen jaren werd proefgedraaid, staat inmiddels in een wetsvoorstel dat afgelopen zomer werd ingediend voor een aangepaste Leegstandwet.

Leegstand tegengaan lijkt bepaald geen overbodig luxe, aangezien volgens Ad Hoc nog steeds gemiddeld één keer in de drie dagen een pand wordt gekraakt. Maar vooral de woningnood maakt de overheid vatbaarder voor het beter benutten van de bestaande voorraad. Afgezien van antikraak en tijdelijke verhuur, is dat ook te zien aan de hernieuwde aandacht voor hospitaverhuur, zegt Wolf Huisvestingsgroep. ‘Zo zal de gemeente Amsterdam huurinkomsten voor hospitaverhuurders niet meer korten op de bijstandsuitkering.’

Lange wachtlijsten

Er is een run op de aangeboden tijdelijke woningen. ‘De wachtlijsten zijn alleen nog maar langer geworden ten opzichte van afgelopen jaar. Elke doelgroep woningzoekenden staat momenteel op onze wachtlijst’, aldus OAK Management. Toch blijven het vooral specifieke groepen die de leegstandbeheerders bedienen. Zoals studenten, die bijvoorbeeld via De Vastgoedbeschermer tijdelijk onderdak vinden in vier oude universiteitsgebouwen in Leiden, samen goed voor zo’n 20.000 m². Starters die op de woningmarkt tussen wal en schip vallen, kunnen via Totalus onder meer terecht in het Westlandse Monster, in een van de woonstudio’s in een voormalig schoolgebouw.

Een grote groep die omhoog zit zijn Oekraïense ontheemden en statushouders. Leegstandbeheerders helpen ook hen via gemeenten en het COA – zij het tijdelijk – uit de brand. Een grote partij als Monoma (voorheen Camelot) is bijvoorbeeld in de gemeenten Amsterdam en Tilburg verantwoordelijk voor de opvanglocaties voor Oekraïners, terwijl HOD Leegstandbeheer onder meer Houten en Almere bijstaat.

Een mooi project is Soza, het voormalige Haagse onderkomen van het ministerie van Sociale Zaken (80.000 m²), dat OAK onder zijn hoede heeft. Op termijn zullen daar twee woontorens verrijzen, maar voorlopig wonen er vijfhonderd Oekraïense vluchtelingen plus een mix van 180 studenten en statushouders. Wel kan de ene doelgroep de andere soms verdringen, constateert de beheerder. ‘Vanwege de oorlog in Oekraïne en blijvende onrust in het Midden-Oosten, blijft de vraag naar leegstaande locaties groot. Hier kunnen wij als leegstandbeheerders een belangrijke rol spelen. Maar tegelijkertijd zorgt het ook voor opzeggingen, waardoor tijdelijke gebruikers zoals studenten op straat komen te staan en wij niet altijd voor nieuwe huisvesting kunnen zorgen.’

Voordelige werkruimte

Niet alleen woningzoekenden zoeken hun toevlucht tot de vastgoedbeheerders, ook (kleine) ondernemers zijn geïnteresseerd in voordelige werkruimte. Zo kunnen creatieve ondernemers tijdelijk terecht in de voormalige universiteitsbibliotheek aan het Singel in Amsterdam (circa 12.000 m²), beheerd door De Vastgoedbeschermer. Gapph verhuurt tijdelijke werkruimtes in het monumentale voormalige hoofdgebouw van zorginstantie Kentalis in het Brabantse Sint-Michielsgestel. Nog een leuke in Utrecht: daar is in een universiteitsgebouw vlak bij de Dom nu een pop-up Kerstkringloopwinkel gevestigd, met dank aan HOD.

Grote impact wetgeving

Ondanks het toenemende woningtekort hebben de vastgoedbeheerders nog steeds een flink assortiment aan woningen in de portefeuille, bijvoorbeeld in flats die op de nominatie staan voor sloop. Zo beheert Alvast Leegstandsbeheer nu appartementen in grote flatgebouwen in Amsterdam-Zuidoost en Katwijk aan Zee. Soms is het wachten op een nieuwe huurder, zoals voor het rijksmonumentale gebouw Het Volkshuis in Leiden, waar Livable nu tijdelijk verschillende organisaties onderbrengt.

Ook kan het zijn dat eigenaren een gebouw eerst helemaal leeg willen hebben alvorens het te verkopen, merkt OAK Management. De beheerder zoekt dan tijdelijke bewoners voor de leeggekomen woningen tot de laatste officiële huurder is vertrokken. Want ja, er zijn genoeg eigenaren die van hun huurwoningen af willen, valt bij OAK te beluisteren. ‘Wij ervaren van dichtbij wat de impact is van de wetgeving van Hugo de Jonge en de ingrijpende wijzigingen in Box 3.’

Het kan ook gebeuren dat vastgoed lang blijft leegstaan door langdurige vergunningstrajecten of andere gemeentelijke tegenslagen. Een mooi voorbeeld zijn de grachtenpanden aan de Amsterdamse Herengracht die Antikraak.nl in portefeuille heeft. Die komen niet in aanmerking voor een bestemmingswijziging naar wonen, terwijl ze als kantoorruimte niet meer voldoen aan de huidige eisen, aldus de beheerder van de begeerlijke panden.

In Den Haag kampt bijvoorbeeld de eigenaar van de Valkenboskerk met tegenvallers: door de aanwezigheid van een zeldzame vleermuis loopt de transformatie naar appartementen vertraging op. 5Huizen Leegstandbeheer zette eerdere krakers eruit en gaf antikrakers er een tijdelijk onderkomen.

Bijzondere locaties

Kerken zijn door de oprukkende secularisatie al bijna een doorsnee-onderdeel van het aanbod van de leegstandbeheerder. Ook oude scholen, zorginstellingen en politiebureaus voeden de portefeuille. Bijzondere locaties zijn in de minderheid, maar trekken natuurlijk wel de aandacht. Gevangenissen bijvoorbeeld: het oude huis van bewaring aan het Wolvenplein in Utrecht (beheerd door Bewaakt & Bewoond), de voormalige Kruisberg-gevangenis in Doetinchem (De Kabath Vastgoedbeheer) en voorheen de Amsterdamse Bijlmerbajes (Alvast). Speciaal is bijvoorbeeld ook de Commandopost Clingendael, beter bekend als de Seys Inquart-bunker in Den Haag, tijdelijk beheerd door 5Huizen. Of een voormalig tankstation in Den Bosch, waarin De Kabath een ondernemer heeft geplaatst die daar yogalessen en trainingen geeft. En wat te denken van het Holland Casino in Zandvoort, waar via het Haarlemse FIM Vastgoed tijdelijk creatieve ondernemers welkom zijn.

Bredere dienstverlening

Wat de dienstverlening betreft, verbreden sommige leegstandbeheerders hun aanbod. Beveiliging is al bijna een standaardonderdeel geworden. De Vastgoedbeschermer signaleerde het afgelopen jaar een duidelijke groei binnen de beveiligingstak. ‘Vooral opdrachtgevers met kortdurende leegstand vinden deze oplossing erg praktisch en effectief.’ Antikraak of tijdelijke verhuur is dan dus niet nodig. Eigenaren lijken de lucratievere tijdelijke verhuur overigens te verkiezen. Gapph Group merkt dat de vraag naar die dienst blijft toenemen, terwijl de animo voor bruikleen en antikraak vanuit opdrachtgevers afneemt.

De meeste partijen zien hun taakstelling ruimer dan alleen vierkante meters vullen. ‘Onze manier van tijdelijk beheer heeft ook een maatschappelijke functie. We voorzien startende ondernemers en kunstenaars van een passende werkplek, en woningzoekenden en studenten van tijdelijk goedkope woonruimte’, aldus 24/7 Vastgoedbeheer. Door het huisvesten van ‘representatieve bewoners’ wil Alvast ervoor zorgen ‘dat het gebouw en omliggend erf beschermd wordt tegen leegstandscalamiteiten als kraak, koperdiefstal, hangjongeren, graffiti en andere vernielingen, maar ook dat de omwonenden in een leefbare omgeving blijven wonen tot aan de herontwikkeling’.

Het meest uitgesproken is misschien wel relatieve nieuwkomer The Other Dogs, dat het gebied rondom een pand een impuls wil geven. Zo brengen de zorgondernemers die tijdelijk een onderkomen hebben in een voormalig kantoorpand in Rijswijk zorg en welzijn dichter bij wijkbewoners, en bevorderen diverse bedrijven in een voormalige basisschool in een Haagse probleemwijk de werkgelegenheid voor jongeren in de buurt.

Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 12, 12 december 2025