Robot en mens hand in hand op Schiedamse campus

Het Humanoid Application Center (HAC) is het eerste Nederlandse innovatiecentrum voor humanoïde robotica en moet uitgroeien tot de plek waar robots van science fiction naar de praktijk gaan. De keuze voor Schiedam is allesbehalve toevallig. Het HAC vormt een nieuwe bouwsteen binnen de ontwikkeling van de Mechatronica Innovatie Campus Schiedam (MICS) die SDK Vastgoed samen met de gemeente Schiedam realiseert als onderdeel van de grootschalige gebiedsontwikkeling Schieveste. Op termijn beslaat de campus 42 hectare van het totale gebied van 165 hectare, waar naast bedrijvigheid ook ongeveer 4.000 woningen aan worden toegevoegd, waaronder 500 studentenwoningen.

Concrete praktijktoepassingen

Tijdens de opening aan de Conradstraat demonstreerden verschillende humanoïde robots hun mogelijkheden. Ze legden stenen, maakten schoon, pakten spullen in en lieten zien hoe ver de techniek inmiddels is gevorderd met lopen, rennen en bewegen. Het doel van het centrum is echter nadrukkelijk niet om spectaculaire technologie te tonen, maar om concrete praktijktoepassingen te ontwikkelen.

Volgens initiatiefnemer Evert Jaap Lugt is het HAC vooral bedoeld als schakel tussen technologische ontwikkeling en maatschappelijke vraagstukken. ‘Het Humanoid Application Center is bedoeld om de koppeling te maken tussen humanoids en de maatschappij. Vanuit de praktijk willen we met kleine use cases bepalen hoe je deze technologie kunt inzetten’, zegt hij. Als voorbeelden noemt hij toepassingen voor een stratenmakersrobot bij Dura Vermeer of een schoonmaakrobot voor GOM, onderdeel van Facilicom Group.

Van research naar toepassing

Die praktijkgerichte insteek onderscheidt het HAC volgens de betrokken partners van veel andere initiatieven op het gebied van robotica. Het centrum positioneert zich nadrukkelijk niet als onderzoeksinstituut, maar als een omgeving waar bedrijven met concrete vraagstukken aan de slag gaan.

Tot de founding partners behoren onder meer Dura Vermeer, VolkerWessels, Harvest House, GOM en EuroCaps. Samen gaan zij de eerste Nederlandse toepassingen van humanoïde robotica ontwikkelen. Daarbij wordt gekeken naar sectoren variërend van bouw en logistiek tot tuinbouw, industrie, zorg en facilitaire dienstverlening.

Hybride werkvormen

‘De HAC wordt geen researchinstituut maar een instituut met use cases’, zegt Jaap Hulshoff van Dura Vermeer. Juist die focus op praktische inzetbaarheid is volgens hem noodzakelijk, omdat de arbeidsmarkt steeds verder onder druk komt te staan.

Vooral de bouw- en infrasector voelen die urgentie. Er ligt een enorme infra-opgave en daarnaast wil Nederland de woningproductie verhogen van 70.000 naar 100.000 woningen per jaar, terwijl tegelijkertijd sprake is van vergrijzing en een afnemende instroom van nieuwe vakmensen. ‘Ondanks alle inspanningen voor het onderwijs neemt de instroom van nieuwe vakmensen alleen maar af’, aldus Hulshoff.

Volgens hem ligt de toekomst dan ook niet in volledige automatisering, maar in hybride werkvormen, waarbij mensen en robots samenwerken. ‘De toekomst ligt niet in het vervangen van de vakman, maar in het versterken ervan. Humanoids kunnen zwaar en repeterend werk overnemen, terwijl mensen zich richten op de werkzaamheden die inzicht en vakmanschap vragen. We bestraten nu al deels machinaal, maar de echte uitdaging zit in complexe omgevingen, waar een humanoid moet leren om uiteenlopende handelingen veilig en zelfstandig uit te voeren.’

Strategische infrastructuur

Wereldwijd wordt humanoïde robotica beschouwd als een van de meest veelbelovende technologische ontwikkelingen van de komende decennia. Volgens Lugt wordt er momenteel al voor tientallen miljarden dollars per jaar in de sector geïnvesteerd. De verwachting is dat die markt de komende twintig tot vijfentwintig jaar exponentieel groeit en groter wordt dan de mondiale auto-industrie.

Op dit moment wordt het speelveld grotendeels gedomineerd door China, dat sterk is in hardwareontwikkeling, en de Verenigde Staten, waar softwareontwikkeling en kunstmatige intelligentie de boventoon voeren. Juist daar ziet het HAC kansen voor Europa. ‘De kansen voor Europa liggen vooral in de adoptie van deze technologie’, stelt Lugt. ‘Hoe zorgen we ervoor dat bedrijven daadwerkelijk met humanoids gaan werken en hoe ontwikkelen we toepassingen die economische waarde toevoegen?’

De technologie ontwikkelt zich ondertussen razendsnel. Terwijl traditionele industriële robots vaak zijn ontworpen voor één specifieke taak, beschikken humanoids over een veel grotere bewegingsvrijheid en flexibiliteit. ‘Een mens heeft ongeveer 160 bewegingsvrijheden, een humanoid inmiddels zo’n 80’, zegt Lugt. ‘Dat is aanzienlijk meer dan de standaardrobottoepassingen die we kennen uit bijvoorbeeld de auto-industrie.’

Daarnaast leren humanoids steeds vaker via zogeheten imitation learning. Een mens doet een handeling voor, waarna de robot deze kopieert en verder verfijnt met behulp van machine learning. De nieuwste generaties zijn zelfs in staat zelfstandig hun accu te verwisselen.

Logische plek

Dat het HAC zich op de MICS-campus vestigt, is volgens de betrokkenen een logisch gevolg van de strategische ligging van Schiedam. De campus bevindt zich midden in de Spaanse Polder, samen met het Rotterdamse deel een van de grootste aaneengesloten bedrijventerreinen van Europa.

Daarbij ligt de locatie op korte afstand van de Rotterdamse haven, het glastuinbouwcluster van het Westland en Oostland en kennisinstellingen als de Erasmus Universiteit Rotterdam en de TU Delft. ‘Er schuilt veel logica achter deze vestigingslocatie’, zegt Lugt. ‘Je zit hier midden tussen industrie, logistiek, tuinbouw, onderwijs en technologie. Dat zijn precies de sectoren waar toepassingen voor humanoids kunnen ontstaan.’

Ook bestuurlijk is het draagvlak groot. Gemeenten, onderwijsinstellingen en bedrijven binnen de Metropoolregio Rotterdam–Den Haag zien de campus als een belangrijke economische ontwikkeling voor de regio. Juist doordat onderwijspartijen er vanaf het begin bij betrokken zijn, ontstaat volgens de initiatiefnemers een ecosysteem waarin technologieontwikkeling, talentontwikkeling en ondernemerschap samenkomen.

Innovatiepotentieel

Voor SDK Vastgoed speelt het HAC bovendien een belangrijke rol in de verdere positionering van MICS als innovatiecampus van nationale betekenis. Volgens directeur Niels Langenhuizen wordt het innovatiepotentieel van Zuid-Holland nog te vaak onderschat, in vergelijking met de Brainport bij Eindhoven. ‘In mijn beleving zijn er geen slimme of minder slimme regio’s’, zegt hij. ‘MICS heeft juist veel potentie omdat er binnen een straal van dertig minuten drie miljoen mensen wonen. Dat bereik is aanzienlijk groter dan in veel andere technologieclusters. Alleen moet je dat talent wel weten te betrekken en te binden.’

Om die reden verandert ook het karakter van de campus. Terwijl bedrijventerreinen vroeger vooral uit gesloten gebouwen bestonden, zet MICS nadrukkelijk in op een opener omgeving, waar innovatie zichtbaar wordt voor studenten, werknemers en bezoekers. Nieuwe verbindingen met station Schiedam en de openbare ruimte moeten daarbij helpen.

Met robots leren werken

Volgens Langenhuizen heeft het HAC ook een belangrijke sociale functie. Niet alleen leren robots omgaan met menselijke werkzaamheden, mensen krijgen er tegelijkertijd de kans kennis te maken met een technologie die waarschijnlijk een steeds grotere rol gaat spelen in hun dagelijkse werk. ‘De mensen in onze sector krijgen hier de kans om met robots te leren werken’, zegt hij.

Hulshoff benadrukt dat humanoids op korte termijn niet alle personeelsproblemen zullen oplossen. ‘De vraag is niet of humanoid robots een rol gaan spelen, maar hoe goed organisaties daarop zijn voorbereid. Door nu te investeren in experimenten, kennisontwikkeling en een toekomstbestendige infrastructuur, bouw je stap voor stap aan een organisatie die klaar is om deze technologie succesvol toe te passen zodra zij volwassen is.’

Bij Dura Vermeer past die benadering binnen een bredere strategie rond digitalisering en innovatie. ‘We hebben onlangs een visie op AI ontwikkeld en dat zullen we ook voor robotica gaan doen. We omarmen deze vernieuwing om de sector toekomstbestendig te maken.’