In de kwart eeuw dat PropertyNL de professionele vastgoedmarkt van relevante informatie voorziet, hadden de nodige gebeurtenissen in binnen- en buitenland hun weerslag op de sector. Een van de belangrijkste internationale gebeurtenissen die van invloed waren op de Europese economie en het commercieel vastgoed was de Brexit. De gevolgen ervan worden tot op de dag van vandaag gevoeld.
In 2016 stemden kiezers van het Verenigd Koninkrijk ervoor de Europese Unie te verlaten. René Buck, oprichter en directeur van Buck Consultants International (BCI), zag tien jaar geleden de stemming naderen en voelde zich verplicht om een presentatie te maken over economische impact van een Brexit voor het VK en de EU. Toch wist destijds niemand wat er zou gebeuren. Wat als…? Zouden multinationals massaal de wijk nemen naar het vasteland? Zouden talloze internationale hoofdkantoren verhuizen? En de Londense beurs, wat zou daarmee gebeuren?
Een heel raar jaar
Toen kwam 23 juni 2016 en na het tellen van de stemmen bleek dat de Britten met een nipte meerderheid voor uitstappen stemden. ‘Nipt of niet, het was een feit. Dat was toch voor velen wel een verrassing’, aldus Buck in zijn kantoor in Nijmegen. ‘Voor alle betrokkenen, inclusief de voorstanders.’ Met het vertrek van het VK uit de EU werd het nu wel meteen menens. Wat nu? Een week na de uitkomst organiseerde BCI al een webinar over de gevolgen. Buck: ‘We hadden zeshonderd deelnemers van over de hele wereld. Iedereen vroeg zich af wat er ging gebeuren.’
Na het besluit van 2016 begonnen het VK en EU met onderhandelingen over de voorwaarden van vertrek. Hoe hard moest dat vertrek worden gespeeld? Wat moest er overblijven van alle goede banden en handelsrelaties? Het was niet altijd gemakkelijk, maar er kwam een akkoord. Dat werd ook nog eens gesloten aan het eind van coronajaar 2020. ‘Een heel raar jaar’, noemt Buck dat.
Vlak voor de Kerst van 2020 lag er een akkoord over de Brexit-voorwaarden, vertelt Buck. ‘Een enorme meevaller hierbij was dat de partijen uiteindelijk overeengekomen waren ‘zero tariffs, zero quota’ in te stellen.’ Dat was een verademing. Veel mogelijke harde effecten werden niet van kracht en voor het VK is er als gevolg van de Brexit nooit een grootschalige recessie geweest. Wel was het gevolg van de scheiding in de praktijk: meer administratieve rompslomp.
Springplankfunctie kwijt
Tot zover de politieke en economische impact, maar wat gebeurde er met het commercieel vastgoed? Na de dreiging van een Brexit en een daadwerkelijke meerderheid voor ‘Leave’ waren de speculaties niet van de lucht. Zouden de hoofdkantoren van multinationals en financiële instellingen Londen verlaten? Een heel rijtje financiële instellingen kondigde verplaatsing van de activiteiten van Londen naar Frankfurt aan, zoals CitiGroup, Daiwa, Goldman Sachs, Mizuho, Morgan Stanley, Nomura en Sumitomo. Bank of America en Barclays verkasten naar Dublin, HSBC ging naar Parijs. Market Access, Mitsubishi en RBS gingen naar Amsterdam en JP Morgan Chase opende kantoren in Dublin, Frankfurt en Luxemburg. In de praktijk liep het zo’n vaart niet. Meestal betrof het een beperkt aantal mensen en waren het eerder verplaatsingen naar bestaande kantoren en niet zozeer complete verhuizingen.
Londens positie als financieel centrum is dan ook niet aangetast. Wel zijn Londen en het VK hun springplankfunctie kwijtgeraakt. Dat wil zeggen, door vrij verkeer van goederen en diensten binnen de EU kon een multinational vanuit Londen met één vestiging heel Europa bestrijken. Dat was nu voorbij. Volgens BCI betekende dat 100.000 niet-gecreëerde banen. Buck: ‘De Foreign Direct Investments in het VK kregen een behoorlijke knauw. Het was een slecht idee, die Brexit, en het is een slecht idee gebleken.’
Grote vis
Het Britse bedrijfsleven zag de Brexit vanaf het begin al niet zitten. De cijfers van nu laten zien dat de export van het VK naar de EU is gedaald met 12%, de import in het VK vanuit de EU daalde met 16%. Daarnaast hebben ze extra kosten aan certificering, keurmerken en andere uitgaven gerelateerd aan regelgeving.
Nederland haalde door de uitslag van de Brexit een grote vis binnen. De EMA (European Medicines Agency), die voor de EU medicijnen goedkeurt, moest uit Londen verhuizen en kwam naar Amsterdam. Omdat het jaren kan duren voor een medicijn wordt goedgekeurd, ontstaat er volgens Buck een clustereffect en profiteert de stad hiervan. ‘EMA krijgt zo’n 20.000 bezoekers per jaar’, zegt hij.
De positieve gevolgen voor de logistieke sector waren wisselend. Het VK is een grote markt, dus als zodanig goed gepositioneerd als distributiehub. Na de Brexit-uitslag vertrokken veel distributiecentra echter naar het vasteland. Een nadeel voor Nederland was volgens Buck dat ons land geografisch in het midden lag toen het VK nog bij de EU hoorde. Na 2020 was de positie van Nederland opeens minder centraal. Het is een voorbeeld van een positief en tegelijkertijd een negatief effect.
Niet dramatisch
De impact van de Brexit is volgens Buck nu eenmaal lastig vast te stellen. Sinds 2020 kwamen het effect van corona en de economische ontwikkelingen als gevolg daarvan er overheen, evenals de conjunctuur. ‘De effecten van de verschillende factoren zijn moeilijk te isoleren’, zegt Buck. ‘We hebben de laatste jaren in Nederland in verhevigde mate te maken met gebrek aan ruimte, netcongestie, stikstof en de discussie over arbeidsmigratie. Al die effecten lopen door elkaar heen.’
De Brexit heeft volgens Buck dan ook geen dramatisch effect gehad op de kantorenmarkt of de logistiek. De komst van de EMA heeft voor Nederland heel gunstig uitgepakt. Daarnaast is de angel van het mogelijke negatieve effect van de Brexit er door de ‘zero tariffs, zero quota’ wel uitgehaald. Het VK zal niet gauw terugkomen in de EU, maar een positie die te vergelijken is met die van Noorwegen en Zwitserland, ‘waarbij barrières verder worden geslecht’, behoort volgens Buck wel tot de mogelijkheden.
Onzekerheid en onduidelijkheid
Volgens Buck zijn er wel lessen geleerd. De Brexit was een van de eerste geopolitieke veranderingen met echte invloed op de vestigingsplaatskeuze van bedrijven. Sindsdien – toeval of niet – is dit vaker voorgekomen, zoals te zien is aan onder meer de tariffs van de VS en de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Veranderingen op geopolitiek gebied worden dus veel belangrijker en bedrijven hebben zich daar maar naar te schikken.
Een ander voorbeeld: Amerikaanse bedrijven willen inmiddels zo min mogelijk Chinese onderdelen. Buck: ‘Geo-factoren zijn extern en dus voor een individueel bedrijf niet te beïnvloeden, maar ze tasten wel degelijk je groei aan.’ Ze zorgen voor onzekerheid en onduidelijkheid, en dat is wel het laatste waar bedrijven op zitten te wachten. Buck: ‘Ons advies aan bedrijven komt tegenwoordig vaak neer op: het is niet zinvol om te wachten op meer duidelijkheid. Meer zekerheid zit er niet in. Je moet nu besluiten nemen. Deal er maar mee.’
Wereldgeschiedenis in stenen
In de kwart eeuw dat PropertyNL de professionele vastgoedmarkt van relevante informatie voorziet, hadden de nodige gebeurtenissen in binnen- en buitenland hun weerslag op de sector. In eerdere afleveringen blikten we terug op de aanslag op de Twin Towers, de moord op Pim Fortuyn, de Klimop-affaire, de financiële crisis, de Vestia-affaire en corona.
Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 8, 28 juli 2026
