De erfstukken van V&D

Heel Nederland lijkt het desgevraagd jammer te vinden dat V&D niet meer bestaat. Dat gemis moet vooral op nostalgie berusten, want veel consumenten keerden de zaak al ver voor het officiële faillissement op 31 december 2015 de rug toe. In de jaren ’80 begonnen de marges van de warenhuistak van Vendex International te slinken en vanaf de jaren ’90 presteerden de filialen structureel ondermaats. Het warenhuis met een breed maar gemiddeld assortiment, voor gemiddelde prijzen, kon winkelend Nederland niet meer bekoren.

Eerste echte warenhuis

Het idee van een winkel die alles onder één dak had, gericht op de middenklasse, was lange tijd juist de kracht van V&D. Willem Vroom & Anton Dreesmann beschikten binnen enkele jaren na de oprichting in 1887 over twintig kleinere winkels. Het eerste echte warenhuis van Nederland verrees in 1912 in de Amsterdamse Kalverstraat en moest de kleine vestigingen in de hoofdstad vervangen. Het gebouw van de hand van architect François Marie Joseph Caron bevatte een voor die tijd een hypermodern snufje: elektrische verlichting. Caron ontwierp in de jaren ’20 ook de V&D-panden in Alkmaar en Breda in de destijds heersende art-deco- en Amsterdamse school-stijl.

De warenhuizen moesten goed gebouwd zijn, vonden de families Vroom en Dreesmann, maar ze mochten niet te duur ogen. Dat paste niet bij het imago van de winkel voor iedereen. Voor de Tweede Wereldoorlog werden onder leiding van huisarchitecten als Caron en Jan Kuijt tientallen warenhuizen in zo’n dertig Nederlandse steden gebouwd. De gebouwen kregen een strakke vormgeving en grote, helder verlichte etalages, zodat de kooplust ook na sluitingstijd kon worden opgewekt.

Lelijkste van de stad

V&D bleef na de oorlog flink doorbouwen en filialen toevoegen. Zelfs in de mindere jaren ’90 en in de eerste jaren van het nieuwe millennium opende de warenhuisketen vestigingen, onder meer in Almere, Ede, Gorinchem en Doetinchem. Het totaal piekte in 2007 op 70 locaties. Bij het faillissement op oudejaarsavond 2015 waren dat er 63.

Niet alle 63 gebouwen staan nog overeind. Zeker tien panden gingen of gaan tegen vlakte, waaronder de V&D in het Brabantse Roosendaal. Op de oude locatie aan de Dr. Brabersstraat gaat Roosenboom bloeien, een woongebouw met 163 woningen, grotendeels opgetrokken in kruislaaghout.

Provinciegenoten uit Oss bestempelden hun seventies V&D jarenlang als het lelijkste gebouw van de stad, maar dat werd na de sloop en de nieuwbouw van het Walkwartier bijkans de mooiste plek. Het gebouw met 131 woningen, winkels en horeca, dat binnenkort zijn voltooiing nadert, sleepte tijdens een publiekswedstrijd begin 2025 de derde prijs in de wacht.

Het voormalige V&D-pand in Zeist had tien jaar lang geen enkele functie. Eind november 2025 maakte woningcorporatie Woongroen, die het pand van Opportunity Vastgoed kocht, bekend dat het gebouw aan de Hogeweg plaatsmaakt voor vier woongebouwen met in totaal 189 duurzame huurwoningen, waarvan een derde sociale huur en twee derde middenhuur.

In Zwolle was het leegstaande warenhuis jarenlang een bron van ergernis. De massieve betonnen kubus van zo’n 15.000 m², toonbeeld van het brutalisme, is nu tijdelijk gevuld met ateliers, podia en experimentele horeca, maar wijkt op termijn voor nieuwbouw binnen de stadsontwikkeling Broerenkwartier.

Onaangeroerd

Een aantal V&D’s staat – grotendeels – leeg zonder dat er concrete plannen zijn voor permanente invulling. Het rijksmonument aan de Schapenmarkt in ’s-Hertogenbosch, in 1929–1931 gebouwd in expressionistische en art-deco-stijl, heeft nog geen vaste bewoners. Na het vertrek van het Canadese warenhuis Hudson’s Bay in 2019 trok De Koopman in het gebouw van ruim 8700 m², maar die retailformule sloot een aantal jaren later alweer de deuren. Inmiddels is mode-outlet Fashion Deal er op basis van een tijdelijk huurcontract gevestigd. Herontwikkeling is complex en kostbaar vanwege de monumentale status van het gebouw en de bijkomende bouwkundige opgave.

V&D Roermond staat al tien jaar levenloos aan het Munsterplein. De gemeente lijkt de knoop nu toch te gaan doorhakken: ze wil de kolos van 10.000 m² kopen en herontwikkelen als onderdeel van het project Centrumkwartier. Er moeten 130–170 woningen komen, naast commerciële ruimtes en maatschappelijke voorzieningen. Het college van B&W heeft de gemeenteraad gevraagd om een extra bedrag van € 4,4 mln beschikbaar te stellen bovenop de eerder gereserveerde € 10 mln. Wethouder Franssen: ‘Of het in maart, in juni of september is weten we nog niet, maar in 2026 komt de sloopkogel.’

Duizenden woningen

De pakweg vijftig V&D’s die al wel een nieuwe bestemming kregen of hard op weg zijn, bestaan uit een combinatie van woningen, kantoren, winkels en horeca. Supermarkten en modezaken vullen de begane grond van de helft van de V&D-panden. De warenhuizen zijn zo kolossaal, dat een enkele huurder in deze tijd niet meer realistisch is. In totaal tellen de filialen meer dan 350.000 m² aan winkeloppervlakte. De reuzen in de lijst zijn V&D Utrecht Hoog Catharijne met 34.000 m² (totale oppervlakte pand), Den Haag (drie adressen; 30.000 m²), Rotterdam Hoogstraat (23.000 m²) en Amstelveen (22.500 m²).

Een groot deel van de voormalige V&D-locaties bevat appartementen en lofts of heeft woningbouw in de planning. In totaal gaat het om enkele duizenden woningen. In bijna de helft van de 25 grootste steden van Nederland krijgen de V&D’s een mixed-use bestemming met wonen, waarbij een geplande 70 meter hoge woontoren met 242 appartementen op de plek van de voormalige V&D aan de Duitslandlaan in Zoetermeer het meest in het oog springt. Ook plan Feniks in Nijmegen (191 woningen) en Statenhof in Dordrecht (108 koopappartementen) moeten een respectabele bijdrage aan de woningvoorraad leveren.

Het kleinere Bergen op Zoom toverde als een van de eerste plaatsen zijn V&D om tot wooncomplex. In september 2022 was het voormalige warenhuis met optoppen 27 appartementen en 9 dakwoningen rijker. De plint van het gebouw wordt echter pas in maart van dit jaar gevuld, als Rabobank een kwart van de commerciële ruimte (500 m²) betrekt.

Campus

De V&D-panden in de vier grootste steden bieden geen ruimte aan woningen, maar worden of zijn wel succesvol getransformeerd. Zo gaat de V&D aan de Hoogstraat in Rotterdam sinds een aantal jaren door het leven als Air Offices. Het gebouw dat weinig daglicht toeliet, een probleem van veel V&D-panden, is open gemaakt en kreeg twee nieuwe verdiepingen. Op de top bevindt zich een dakterras voor de huurders van Air Offices. Unilever en Spaces huren de complete vijfde (7000 m²) en vierde (4000 m²) verdieping. Op de eerste drie lagen zijn verschillende bedrijven gevestigd, hoewel er ook nog veel leeg staat. De plint en kelder zijn het domein van C&A en Jumbo.

V&D Den Haag, verspreid over panden aan Grote Marktstraat, het Spui en de Spuistraat, is de enige die tot onderwijscampus is ontwikkeld. In februari stappen studenten van de Universiteit Leiden, TU Delft en Open Universiteit, evenals LUMC en koepelorganisatie Universiteiten van Nederland, het monumentale pand binnen. Het gebouw uit 1930 van de hand van Jan Kuijt werd met de nodige aandacht voor het historische karakter getransformeerd. De in ere herstelde entree leidt naar het atrium. Op de eerste twee verdiepingen zijn collegezalen, werkplekken en een restaurant gesitueerd. De drie verdiepingen erboven dienen als onderwijs- en onderzoeksruimtes van de universiteiten. Aan de Grote Marktstraat blijft de retailplint behouden.

Mooiste V&D

Kenners en liefhebbers, waaronder oud-V&D-medewerkers, vinden de V&D aan de Grote Houtstraat in Haarlem desgevraagd het mooiste filiaal. Architect Kuijt mocht er na een ontwerpwedstrijd in 1927 zijn talent op loslaten en dat resulteerde in een mix van art deco, nieuwe zakelijkheid en Amsterdamse school. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) roemt onder meer het dakterras dat uitzicht over Haarlem biedt.

Her rijksmonument mag in de basis niet al te veel veranderen, maar dat geldt niet voor de later bijgebouwde zevende en achtste verdiepingen. Eigenaren 3W Real Estate en AT Capital gaan in het pand hun gedroomde complex Le Magasin creëren. In de kelder komen een parkeergarage, fietsenstalling en berging. De begane grond en de eerste verdieping, waar nu de Hema is gevestigd, blijven open voor winkels. De twee etages erboven gaan dienst doen als kantoorruimte en op de bovenste vijf lagen komen 24 appartementen. Een atrium moet het warenhuis van weleer licht en lucht schenken.

V&D-transformaties in de 25 grootste steden

1. Amsterdam/Kalverstraat 203 - Mix van autoshowroom Zeekr op de begane grond en kantoren, winkel- en horecaruimte op de verdiepingen. Oppervlakte: 10.000 m². Eigenaar: IEF Capital.
2. Rotterdam/Hoogstraat 185 - Air Offices met Jumbo, fietsenstalling, winkels, kantoren op vijf verdiepingen + dakterras en paviljoen. Oppervlakte: 23.000 m². Eigenaar: Allianz Real Estate.
3. Den Haag/Grote Marktstraat 48–50 - Campus voor o.a. Universiteit Leiden, TU Delft en Open Universiteit. Met retailplint. Oppervlakte: 30.000 m². Eigenaar: IEF Capital.
4. Utrecht/Rijnkade 5 - Geïntegreerd in winkelcentrum Hoog Catharijne. Jumbo op de begane grond, retail op de verdiepingen. Oppervlakte: 34.000 m². Eigenaar: IEF Capital.
5. Eindhoven/Vrijstraat 11 - Gebouw Departement met winkels, kantoren, horeca en ontmoetingsplekken. Oppervlakte: 15.000 m². Eigenaar: Stichting Pensioenfonds Metaal & Techniek.
6. Groningen/Grote Markt 21 - Groot Handelshuis: kantoren, flexplekken, winkels, Jumbo, La Place op bovenverdieping en fietsenkelder. Oppervlakte: 15.000 m². Eigenaar: MWPO.
7. Almere/Citadel 16 - Transformatie naar megastore voor Zara (4900 m², 2 verdiepingen). Plannen voor 87 koopappartementen. Oppervlakte: 8700 m². Eigenaar: UMB Group.
8. Tilburg/Heuvelstraat 33 - Domein van De Koopman, Costes en The Sting. Wordt verbouwd, krijgt nieuwe ingang aan de Heuvelstraat. Oppervlakte: 17.500 m². Eigenaar: Wereldhave.
9. Breda/Karrestraat 8–14 - Pand in winkelcentrum De Barones. Nieuwbouw gepland, 81 woningen op de bovenste drie verdiepingen, winkels eronder. Oppervlakte: 18.000 m². Eigenaar: Kroonenberg Groep.
10. Nijmegen/Grote Markt 3 - Transformatie tot Feniks: woningen, kantoren, flexplekken, horeca. Op de begane grond nu o.a. Decathlon en TK?Maxx. Oppervlakte: 17.000 m². Eigenaar: MWPO.
11. Arnhem/Velperplein 23 - Combinatie van TK Maxx en kantoren/werkplekken Journey Offices en Spaces op hogere verdiepingen. Oppervlakte: 15.000 m². Eigenaar: Unifore en The Office Operators.
12. Apeldoorn/Hoofdstraat 50 - Gebouw na renovatie opgesplitst in kleinere winkel- en kantoorunits. ING heeft er een balievestiging. Oppervlakte: 11.000 m². Eigenaar: Elizen Vastgoed Groep.
13. Haarlem/Grote Houtstraat 70 - Op de planning staat complex Le Magasin met winkels, appartementen, kantoren, parkeergarage en restaurant. Oppervlakte: 18.000 m². Eigenaar: 3W Real Estate/AT Capital.
14. Amersfoort/Utrechtsestraat 25–37 - Pand opgedeeld in meerdere winkelunits. Huurders o.a. Action en Costes. Plannen voor woningen. Oppervlakte: 11.000 m². Eigenaar: Reshape Properties.
15. Enschede/Van Heekplein?85 - Intentieovereenkomst voor cultureel centrum met bibliotheek, theater en filmhuis in 2025 getekend. Oppervlakte: 10.000 m². Eigenaar: Prestissimo (J. Landewé).
16. ’s-Hertogenbosch/Schapenmarkt 4 - Staat al langere tijd (deels) leeg. Fashion Deal huurt er tijdelijk. Ideeën voor herbestemming nog niet concreet. Oppervlakte: 8700 m². Eigenaar: Jos van de Mortel.
17. Zwolle/Meerminneplein–Roggenstraat - Tijdelijk ingericht voor ateliers en podia (Next). Plannen voor woningen, horeca, supermarkt en cultuur. Oppervlakte: 11.000 m². Eigenaar: gemeente Zwolle.
18. Zoetermeer/Theaterplein 11 - Herbestemd voor winkelcentrum Stadshart Daily Plaza, met o.a. Dirk-supermarkt. Geplande bouw woontoren aan aangrenzende Duitslandlaan. Oppervlakte: 4800 m². Eigenaar: PingProperties.
19. Leiden/Aalmarkt 22 - Plannen voor retail- en horecaruimte, woningen, kantoren en boutiquehotel of short-stay. C&A heeft er een winkel. Oppervlakte: 17.000 m². Eigenaar: VNDP Beheer.
20. Leeuwarden/Nieuwestad 150 - Wordt Het Warenhuis: 28 appartementen op tweede en derde verdieping, winkels eronder. Costes en Cotton Club zijn in de plint gevestigd. Oppervlakte: 13.000 m². Eigenaar: Coral Capital.
21. Ede/Achterdoelen 25 - Wereldrestaurant op de begane grond en fitnessclub op de eerste verdieping. Oppervlakte: 3700 m². Eigenaar: Van den Brink Property.
22. Maastricht/Grote Staat 5–15 - Nu gebouw Inde Lanscroon met 50 appartementen, verkregen door optoppen. Zara en Starbucks op de onderste etages. Oppervlakte: 13.000 m². Eigenaar: CBRE IM.
23. Dordrecht/Voorstraat 258 - Nieuwbouwproject Statenhof omvat 108 appartementen, kantoren, winkels, horeca en een binnentuin. Oppervlakte: 7900 m². Eigenaar: Reshape Properties.
24. Alphen aan den Rijn/Van Boetzelaerstraat 12 - Oude V&D is vervangen door De Toussaint, complex met 24 appartementen en winkel- en horecaruimtes. Oppervlakte: 2900 m². Eigenaar: Garbe Institutional Capital Netherlands.
25. Alkmaar/Laat 143–147 Fietsenstalling en Jumbo-supermarkt op de begane grond. Bouw van 96 woningen in en rond het pand gepland. Oppervlakte: 13.000 m². Eigenaren: Frans Ludwig en Theo Eichholtz.

De top-3 van Jeroen Lokerse

PropertyNL vroeg Jeroen Lokerse, ceo Colliers Nederland, naar zijn persoonlijke top-3 van V&D-transformaties. Lokerse speelde destijds een sleutelrol in de onderhandelingen tussen vastgoedeigenaren, V&D, investeringsmaatschappijen en andere belanghebbenden tijdens het – naderende – faillissement van het warenhuis.

1. Maastricht: ‘Op een strategische plek in de binnenstad van Maastricht is met Zara weer een echte publiekstrekker gevonden en worden op de bovengelegen verdiepingen woningen toegevoegd. Het gebouw is straks weer helemaal klaar voor de toekomst als prime retail met woningen.’
2. Alphen aan den Rijn: ‘Ook in de middelgrote steden wordt een mooie nieuwe ontwikkeling gerealiseerd met winkels en daarnaast woningen. Dit zal de levendigheid en aantrekkelijkheid van de binnenstad van Alphen vergroten. Dit heeft echt doorzettingsvermogen gevergd.’
3. Leeuwarden: ‘Op een fantastische locatie in de binnenstad van Leeuwarden is een invulling gevonden waarbij mooie appartementen met een binnentuin worden toegevoegd. Zo sluit de winkelfunctie beter aan bij de huidige vraag én worden woningen, die hard nodig zijn, toegevoegd. Het is een versterking van de binnenstad en een bijdrage aan de revitalisatie van de Nieuwestad. Mooi dat een grote fietsenstalling in de kelder ook bijdraagt aan de leefbaarheid op straat en duurzame mobiliteit.’