In deze maandelijkse bijdrage laat Alexandra Boot haar persoonlijke licht schijnen over regelgeving in het vastgoed. Mr Alexandra Boot is oprichtster van Boot Advocaten. Zij is gekozen tot beste vastgoedadvocaat van het jaar 2005 Gepubliceerd in PropertyNLMagazine nr. 1 - 17 Januari 2008
In deze maandelijkse bijdrage laat Alexandra Boot haar persoonlijke licht schijnen over regelgeving in het vastgoed.
Mr Alexandra Boot is oprichtster van Boot Advocaten.
Zij is gekozen tot beste vastgoedadvocaat van het jaar 2005
Gepubliceerd in PropertyNLMagazine nr. 1 - 17 Januari 2008
Met in het kielzog wellicht nog
enige bezinning van spaarzaam
verlichte decemberdagen
kan de blik nu weer gefocust worden op
de beloften van 2008. Hoewel de Amerikaanse
hypotheekcrisis de Europese
vastgoedfondsen in 2007 inderdaad verder
blijkt te hebben afgekoeld, kan weer met
frisse moed gestalte worden gegeven aan
ambities en initiatieven. Daarbij zullen we
echter geconfronteerd blijven met externe
trends en ontwikkelingen. De interactie
van opkomende Aziatische economieën,
onzekere klimaatverandering en een snel
ontwikkelend internet blijven ook in 2008
hot items die zullen bijdragen aan veranderende
(machts)verhoudingen. Hoe dan ook,
het tijdig voorzien van essentiële trends en
ontwikkelingen en het herijken van onze
plaats in de samenleving is al miljoenen
jaren een voorwaarde voor overleven. Op
de Balinese klimaatconferentie werd de VS
notabene door een van de armste landen
ter wereld onder oorverdovend applaus
aangezegd: als je geen leider voor ons wilt
zijn, laat dan anderen leiden en: please get
out of the way. Wat kunnen we nog meer verwachten?
In mijn eigen juridische praktijk signaleer ik
een aanhoudende en stagnerende onzekerheid
over de inpassing van Europese
aanbestedingsregels in publiek private samenwerking
bij projectontwikkeling (PPS).
Regels die bovendien worden ervaren als
een onwenselijke ontwikkeling uit het ‘verre’
Brussel. Het onvoldoende onderkennen
van de noodzaak een veranderende realiteit
en onze plaats daarin oplossingsgericht
onder ogen te zien kan echter leiden tot
onaangename verrassingen. Grootschalige
PPS-projecten die jaren geleden zijn geëntameerd
blijken volgens de huidige inzichten
‘aanbestedingsproof’. De toekomst zal
moeten uitwijzen in hoeverre gronduitgifte
met bouwplicht maar natuurlijk ook de
opstalexploitatierechten, aanbestedingsplichtig zullen zijn.
Opiniepeiler Maurice de Hond ziet een
verband tussen projectontwikkeling en
internet: thuiswerken. Hij voorziet daardoor
een afnemende behoefte aan wat hij
noemt statussymbolen van grote bedrijven:
kantoorkolossen. Ooit werden kolossale
slagschepen in één klap overbodig
toen de eerste vliegtuigen aan de horizon
verschenen. Vooralsnog voorspelt ook
2008 een aanhoudend heet klimaat voor
kantoorruimte op het continent van de
rijzende zon. Ook in Sjanghai, Singapore en
Hong Kong blijven almaar hoger rijzende
kolossen bevolkt door mensen, evenals
ook automatisering nooit de achterhaalde
belofte van een papierloos kantoor heeft waargemaakt.
Toch lijkt er in Nederland sprake te blijven
van een structurele overcapaciteit van
ongeveer 1 mln m2 oudere kantoorruimte.
Onderwijl blijven de bouwkosten stijgen
en klaagt de ECB-directeur Trichet over
oplopende inflatie waarbij hij aanhoudend
zinspeelt op renteverhogingen. Geld zal
daardoor duurder worden, waardoor de
toch al afkoelende economie een stap terug
moet gaan doen, oftewel: stagflatie. Hiertegen
kunnen meestijgende huurinkomsten
van huidige panden dan wel een mooie
hedge bieden, het aanvankelijk verwachte
rendement van de op te leveren nieuwbouw
gaat dan wél gebukt onder lage occupancy
rates als gevolg van een economisch koele
zomer 2008. Ook zullen huurinkomsten het
gedaalde rendement vanwege hogere rente
moeten compenseren en kan nieuwbouw
een verder aanzuigende werking hebben
op oudbouw. Voor 2008 valt te bezien hoe
gestegen financieringskosten vertraagd zullen
doorwerken op de onderliggende markt in zijn geheel.
Op de lange termijn blijken schijnbaar onwenselijke
ontwikkelingen echter waardevolle
kansen voor vernieuwing en verdieping.
Een van de gesignaleerde trends betreft nu
juist de wijze waarop we tegen onze ambities
en initiatieven voor de komende tijd zelf
aankijken; hoe we deze kunnen beleven en
optimaliseren. Kortom, hoe we een ‘goed
gevoel’ kunnen hebben. In een maatschappij
waar we onze persoonlijke financiële zaken
op orde hebben signaleert trendwatcher
van het jaar 2007 Reinier Evers ‘geven en
delen’ en de beheersing van specialistische
vaardigheden, als de nieuwe immateriële
statussymbolen. Ook ex-president Clinton
draagt dit uit in zijn nieuwste boek Giving:
niet alleen van geld maar vooral ook van tijd
en vaardigheden. Geld kan evenzeer worden
verdiend vanuit het oogpunt van geven.
Interessant zal zijn hoe deze trend zich
verhoudt tot een land als China dat juist nu
materiële statussymbolen claimt. Wellicht
dat ‘geven en delen’ hier uitkomst biedt bij
een mondiale herverdeling ter voorkoming
van een werkelijk onwelkome verandering:
die van het klimaat. Politiek leiderschap in
deze trend lijkt sowieso een basisvoorwaarde
voor gezamenlijk overleven.
