De gemeente Houten wil eind jaren ’90 een nieuwe, praktische brandweerkazerne. Een paar jaar later staat er een constructief meesterwerkje dat de omgeving naar binnen haalt. Het parabolische bouwwerk is een van ’s werelds mooiste ‘brandweerhuizen’.
‘Welke ideeën hebben jullie bij een brandweergebouw, want ik wil graag iets bouwen wat jullie in je hoofd hebben.’ Terwijl andere architecten vooral hun visie tijdens de presentatie voor een nieuwe brandweerkazerne in Houten-West ontvouwen, bevraagt de Belgische architect Philippe Samyn de toekomstige gebruikers van het gebouw. Samyns aanpak bevalt het brandweerkorps en de gemeente Houten, die eigenaar van het pand is. Er ligt een strikt Programma van Eisen, maar over de vorm kan worden gediscussieerd.
In elk geval moeten er meer dan drie uitrijpoorten, een doorrijremise voor het wassen van voertuigen, ademluchtwerkplaats met aparte ruimte voor een compressor, magazijn- en onderhoudsruimten, een lift, kantine en keuken, ruime kleedvoorzieningen en instructie- en kantoorruimten komen. Het pand moet ook in noodsituaties kunnen functioneren als crisiscentrum voor de gemeente. En, vooruitstrevend voor die tijd, het gebouw moet duurzaam zijn.
De architect neemt de waslijst in zich op en tekent op een kladje een brandweerhelm. Die tekening vormt de basis van een bouwwerk dat na een kwart eeuw nog altijd wereldwijd wordt bewonderd. ‘Ouders en opa’s en oma’s staan nog steeds met hun kinderen of kleinkinderen voor de uitrukpoorten te kijken naar de grote verscheidenheid aan brandweervoertuigen’, zegt Lloyd Wulterkens, postcommandant van de brandweer in Houten. ‘Door het toekennen van de Nationale Staalprijs in 2002, is ons onderkomen door de jaren heen ook ontelbare keren bezocht door buitenlandse delegaties.’
Ronduit briljant
De jury van Nationale Staalprijs, uitgereikt voor bijzondere staalbouwprojecten, komt superlatieven te kort. De uitwerking is ‘ronduit briljant’, schrijft het panel in het juryrapport: ‘Eén gracieuze stalen boogconstructie omspant een reusachtige etalage voor de auto’s en meer besloten ruimten voor kantoren, kleedruimten en een kantine.’
Het eindresultaat, in 2000 opgeleverd, heeft dan ook weinig weg van een kazerne, waarin gebruikers zich aan het zicht onttrekken. Samyn ontwierp een pand waar buurt en bezoekers dag en nacht via vitrineachtige deuren de remise in kunnen kijken. Het idee is dat een gebouw dat met gemeenschapsgeld wordt betaald, zichtbaar moet zijn voor de omgeving.
De toevoeging van een kleurrijk kunstwerk, dat de metershoge achterwand van de remise beslaat, geeft de band met de inwoners van Houten weer. Jonge basisschoolleerlingen tekenen brandweertaken als waterincidenten, hulpverlening en het blussen van grote branden op meer dan 2200 MDF-panelen. Het kunstwerk heeft een vlameffect: van blauw voor nacht en water, groen voor landschap naar geel voor kleine vlammen en oranje voor groot vuur. Elk paneel draagt de naam van een leerling en is genummerd voor een database. Duizenden Houtenaren en hun families blijven zo betrokken bij het ‘huis van de brandweermannen’, zoals de kinderen de kazerne dopen.
Zeventig ton staal
Er wordt in totaal zeventig ton staal in het paraboolvormig brandweerhuis verwerkt. De open zuidzijde, waar de voertuigen zijn gestald, heeft ruim bemeten overheaddeuren en bestaat voornamelijk uit glas. De noordkant, met gebruiksruimtes op de begane grond en op twee verdiepingen, omvat een constructie van dragend metselwerk. Op het kleurrijke kunstwerk na, zijn alle bouwdelen en materialen afgewerkt in grijs- en zwarttinten. Het gebouw wordt uitgerust met 400 m² aan photovoltaïsche cellen, ofwel pv-panelen, op dat moment nog een noviteit in de industriebouw. De jaarlijkse opbrengst wordt geschat op gemiddeld 18.000 kWh.
De futuristisch ogende accommodatie arriveert in een dynamische periode voor de Houtense brandweer, weet Lloyd Wulterkens van collega’s die destijds het ontwikkelproces beleefden. ‘Het korps groeide, er kwam een beroepscommandant, er was een tweede tankautospuit nodig en er moest worden besloten over verbouw of nieuwbouw. De nieuwe vestiging was een belangrijke stap vooruit voor de brandweer in Houten. De keuze voor Philippe Samyn werd gewaardeerd, omdat hij veel aandacht had voor de wensen van gebruikers en hen actief betrok bij het ontwerp.’
Originele staat
Het brandweerhuis aan De Brug 2 biedt tegenwoordig onderdak aan 43 brandweerlieden en kantoorpersoneel van de Veiligheidsregio Utrecht. Het gebouw is een spil in de regio, zoals het is bedoeld. De Veiligheidsregio Utrecht houdt er overleggen, er worden wekelijks brandweerlieden opgeleid en de regionale ambulancevoorziening en – nationale – politie maken geregeld gebruik van de locatie. Elke twee jaar organiseren de samenwerkende hulpdiensten er een Veiligheidsdag voor bezoekers.
Het meubilair en de vloerbedekking zijn vervangen, maar het gebouw zelf verkeert in originele staat. Wat ruimte voor activiteiten en het stallen van voertuigen betreft, voldoet de brandweerpost volgens Wulterkens nog altijd prima, al vraagt sneeuw op de uitrukdeuren in de winter om extra inzet en kan het achter het vele glas in de zomer flink warm zijn. Na een kwart eeuw is het pand echter niet meer zo duurzaam. ‘De gemeente staat voor de uitdaging het te verduurzamen naar een beter energielabel. De grote ruimtes bemoeilijken de klimaatbeheersing, wat leidt tot veel energieverbruik.’
Zelf schilderen
Het huis van de brandweermannen bevat niet alle wensen van het korps. De lift bereikt alleen de eerste verdieping en in de kantine staan twee hinderlijke steunpilaren. Beide ingrepen zijn tijdens de bouw noodzakelijk om de hoog oplopende kosten te beperken. De nieuwe post kost uiteindelijk ƒ 6 mln in plaats van de eerder geschatte ƒ 2,5 mln. Even ontstaat het idee om brandweerlieden zelf te laten schilderen, maar de gemeenteraad windt zich zo op over het plan, dat er haastig een extra potje geld wordt aangesproken.
De reacties van Houtenaren zijn aanvankelijk scherp verdeeld. De kostenoverschrijding spreekt natuurlijk een woordje mee, waardoor sommige inwoners het pand als een romneyloods omschrijven. Wulterkens: ‘Aan de andere kant vonden veel inwoners het gebouw meteen bijzonder, modern en vooruitstrevend.’
Inmiddels heeft Houten zijn brandweerhuis wel omarmd. Veelvuldig gebruik en (inter)nationale erkenning spelen daarbij een rol. Het gerenommeerde Architectural Digest schaart ‘Fire Station Houten’ onder The World’s 12 Most Beautifully Designed Fire Stations. Daarmee bevindt het stalen meesterwerk zich in het gezelschap van de Victoriaanse kazerne Parque de Bombas in Puerto Rico (1883) en The Rose of Vierschach (2016), een markant gebouw van roze lichtgewicht beton in de Italiaanse Alpen.
Zilveren jubileum
In het jaar dat PropertyNL zijn 25-jarig jubileum viert, zetten we beeldbepalende gebouwen in de schijnwerpers die eveneens 25 jaar oud zijn. In januari trapten we af met het Nieuwe Luxor Theater in Rotterdam, gevolgd door de Mondriaantoren in Amsterdam, Mevlana Moskee in Rotterdam, Wall House 2 in Groningen en de Haagse Muzentoren.
Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 7, 3 juli 2026
