Zomerserie: die ándere... Vondelstraat

Tot de belangrijke locaties van Amsterdam behoren het Vondelpark en de Vondelstraat, die parallel loopt aan het park. De voornaam Joost is geheel weggevallen en we vinden ook nergens een verklarend straatnaambordje in de straat. In veel andere plaatsen waar straten zijn vernoemd naar Joost van den Vondel is er soms nog wel sprake van Joost ‘van de’ of ‘van den’ Vondel. Ook Heerlen kent een Vondelstraat, maar die is wat minder bekend.

De beste compromiskandidaten

Is Joost van den Vondel de grootste en beste schrijver die Nederland ooit heeft gekend? Of zijn er andere schrijvers die daarvoor meer in aanmerking komen? Er is weinig discussie over. Een beetje zoals het antwoord op de vraag: wie was de grootste en beste schilder ooit? Dat is Rembrandt van Rijn, punt. In beide gevallen geldt: misschien zijn er wel betere schrijvers en schilders, maar daar worden we het niet over eens, dus zijn Van den Vondel en Rembrandt nog steeds onze beste compromiskandidaten. Van den Vondel werd trouwens geboren in Keulen, is dat nog een probleem voor iemand?

Vondel versus Jansen

De bekende straatnaamdeskundige René Dings (hij schreef het boek: Over straatnamen met name) deed eens onderzoek naar alle Nederlandse straten die naar Vondel zijn vernoemd. Hij maakte er een race van tussen Jansen met al zijn spellingen – de meest voorkomende achternaam – en Vondel. Jansen kwam tot 100 straten, Vondel won met anderhalf keer dat aantal!

‘Vondel: die verslaat de familie Jansen simpel en komt in zijn eentje op 150 straatnamen!’ schrijft Dings. ‘Van de Vondelstraat in Hoogezand tot de Joost van den Vondelstraat in Elsloo, en van de Vondellaan in Vlissingen tot de Van den Vondelstraat in Goor... de Vondel-straten liggen door het hele land. Zelfs in Flevoland is er eentje. Ook bijzonder: van de straten die naar een Jans(s)en genoemd zijn, heeft 60% heel gewoon -straat als achtervoegsel, maar bij Vondel eindigt bijna 40% van de straten op het veel sjiekere -laan. Daarnaast heeft Vondel ook meer -parken, -singels en -kades op zijn naam, en zelfs een -staete.’

Tot zover René Dings op zijn website. Hij legt nog wel even uit dat Vondel onder de schrijvers heel hoog scoort, maar dat er in absolute zin meer straten zijn vernoemd naar Rembrandt van Rijn en Frans Hals. Vondel scoort ongeveer gelijk aan Michiel de Ruyter en weer beter dan Erasmus.

Amsterdam

De Amsterdamse Vondelstraat loopt vanaf het Leidseplein en eindigt bij de Anna van den Vondelstraat, die de Vondelstraat verbindt met de Overtoom. Anna van den Vondel? Wie was dat nu weer? Het blijkt de oudste dochter van de grote schrijver te zijn geweest. Wikipedia meldt dat zij vooral bekendstaat om de goede zorg voor haar vader. En wat blijkt? Hij werd 91, zijn dochter was toen al vier jaar dood.

De Vondelstraat telt een aantal hotels, kantoren en chique woonhuizen. Het is een prestigieuze straat met in het midden de Vondelkerk. Dit kerkgebouw, sinds 1977 niet meer als RK Kerk in gebruik, is een ontwerp van de bekende architect Pierre Cuypers (Rijksmuseum, Concertgebouw, Amsterdam Centraal Station) en stamt uit 1880. De kerk was recent in het nieuws door de enorme brand die daar als gevolg van vuurwerk uitbrak tijdens de eerste uren van 2026. Een soort Amsterdamse ‘Notre Dame’-ramp.

Krakersrellen

De hoofdstedelijke Vondelstraat is ook om een andere reden beroemd, of beter: berucht. In 1980 hadden daar krakersrellen plaats, die het landelijke nieuws haalden. Een herkraak op de hoek van Vondelstraat en Constantijn Huygensstraat op vrijdag 29 februari liep uit de hand toen de politie het pand even dacht te ontruimen. Het leidde tot felle gevechten en door krakers opgeworpen barricades. Op maandagochtend 3 maart stuurde burgemeester Wim Polak er zelfs tanks op af. Dat was nog nooit vertoond. Nog geen twee maanden later, op 30 april, werd Beatrix ingehuldigd. Die dag liep met het krakersprotest mede zo uit de hand doordat ‘de Vondelstraat’ nog vers in het geheugen zat.

Heerlen

Stel daartegenover de Joost van Vondelstraat (sic!) in Heerlen. Een groter contrast is nauwelijks denkbaar. Het bescheiden straatje kent aan beide zijden keurige huizen en het laatste gebouw is Pius Vista, een woon–zorgcomplex op de locatie waar voorheen een kerk stond gewijd aan Pauls Pius X. In 2021 had in de straat een woningbrand plaats, waarbij een dodelijk slachtoffer te betreuren was. Andere belangrijke gebeurtenissen hebben zich voor zover bekend in deze straat nooit voorgedaan.