Deze zomer legt PropertyNL gelijknamige straten in verschillende plaatsen naast elkaar. Die éne kennen we allemaal wel, maar wat heeft de andere te bieden? De Kalverstraat in Amsterdam is de drukstbezochte winkelstraat van het land, maar hoe hoog is het shopgehalte bij de naamgenoot in het landelijke Harmelen?
De Amsterdamse Kalverstraat was ooit de westelijke dijk langs de Amstel en is één van de oudste straten van de stad. De straatnaam ontstond in de middeleeuwen, toen er koeien en kalveren werden verhandeld – al zijn er volgens het Amsterdam Museum nooit bewijzen gevonden voor zo’n markt. De vroegst bekende naam is ‘Calverstraete’, vermeld in een document uit 1393. Ook de alternatieve benaming Ossenmarkt werd veel gebezigd.
Herontwikkeling
Dat kwam begin 17e eeuw tot een einde: in 1629 verhuisde de markt naar de Reguliersbreestraat. De Kalverstraat herontwikkelde zich toen tot winkelstraat, mede dankzij de welvaart die de VOC bracht. Textiel, specerijen en porselein werden niet alleen meer op de markt gekocht, maar ook bij handelaren die hun waren op een vaste plek gingen aanbieden. De Kalverstraat behoorde samen met onder meer de Nieuwendijk tot de eerste winkelstraten van Amsterdam.
De stad bleef ook in de achttiende eeuw welvarend. Naast een handelsstad (met name koffie, tabak en suiker) was Amsterdam ook steeds meer een bankiersstad geworden door de rijkdom die in de eeuw ervoor was opgebouwd.
Heropleving dankzij licht en elektriciteit
De nabijheid van de beurs zorgde er in de negentiende eeuw voor dat de Kalverstraat de drukste winkelstraat van de stad werd, waar de koetsen nog rondreden. Maar de rijkdom van de Gouden Eeuw was inmiddels weggeëbd. De handel kwam gaandeweg stil te liggen en verpaupering sloeg toe. ’s Avonds was de Kalverstraat in de negentiende eeuw het domein van prostitutie en andere zaken die het daglicht niet konden verdragen.
De industriële revolutie bracht een kentering. Amsterdam profiteerde van de aanleg van het Noordzeekanaal en de komst van het spoor, met het Centraal Station op korte afstand van de Kalverstraat, die opnieuw transformeerde dankzij de hernieuwde welvaart. Er kwamen winkels met gasverlichting en mooie glazen etalages (toen een noviteit), lunchrooms, restaurants, hotels en bioscopen. Op nummer 3 zat een oesterbar.
Een fin-de-siècle-PC
Tegen 1900 werd de straat als eerste geasfalteerd om het geratel van handkarren tegen te gaan en er kwam de eerste elektriciteitscentrale van de stad, zodat de Kalverstraat als eerste straat elektrische verlichting kreeg. Alleen dat was al een bezienswaardigheid. En wat te denken van de luxe Maison de Bonneterie? Dat alles gaf de straat de uitstraling van een fin-de-siècle-PC Hooft. Dat de Kalverstraat de duurste straat is in Monopoly, stamt direct uit deze tijd. In 1866 kwam Perry & Co namelijk vanuit Engeland naar Amsterdam. Het huidige Perry Sport was toen nog een winkel in huishoudelijke artikelen en ging ook een Nederlandse versie van Monopoly verkopen. De straten werden vernoemd naar de straten waar Perry in Nederland gevestigd was – met de toen ultraluxe Kalverstraat als duurste. Illustere namen zetten er hun eerste stappen: Piet Mondriaan maakte er zijn eerste schilderijen en Ajax werd er opgericht. Vroom & Dreesmann openden er in 1912 het eerste echte warenhuis.
Niet meer de duurste
In de twintigste eeuw werd winkelen voor steeds meer en steeds jongere mensen betaalbaar – die mensen kregen daarnaast meer vrije tijd. Dat nieuwe publiek moest ook bediend worden; dat vroeg om winkels met een meer betaalbaar (mode)aanbod. En om ijsjes en patat. In de twintigste eeuw was het (nog) niet louter massaconsumptie wat de klok sloeg in de straat: er was ook het hoog aangeschreven Hotel Suisse, maar dat brandde af in 1983. Zes jaar eerder was Hotel Polen al in vlammen opgegaan; ook bioscoop De Plaza werd in de jaren zeventig in de as gelegd, door een brandende sigaret. De enige resterende bioscoop De Roxy fungeert inmiddels als kledingwinkel.
Het imago van ‘de’ winkelstraat van Amsterdam kleeft nu nog altijd aan de straat, al zullen velen dat betwisten omdat de veel chiquere P.C. Hooftstraat al een aantal jaren een van de bekendste high street-winkelstraten is in Europa. En dat is juist te danken aan de Kalverstraat omdat juist de chique winkels vanwege de veranderde doelgroep hun heil in ‘de PC’ hebben gezocht. De straat moet de luxe concurrent inmiddels ook laten voorgaan als de duurste: volgens CBRE is de tophuur in de P.C. Hooftstraat € 3.500 per m2 per jaar. De Kalverstraat deelt de tweede plaats met de Leidsestraat: daar staat de teller op € 2.500 per m2.
Wel (bijna) de drukste
Wel is de straat met zijn 150 winkels over lengte van een kilometer van Dam tot Muntplein en vijftien zijstraten rijk voorzien van modeketens uit het betaalbare segment, van Bershka tot Zara, en van de bekende schoenen-, cosmetica- en accessoirewinkels. En niet te vergeten ook bezienswaardigheden als de Sint-Jozefkerk en het Amsterdam Museum in het voormalige Burgerweeshuis.
Kortom: de Kalverstraat is inmiddels een ‘ordinaire’ winkelstraat geworden, waar geen koetsen, maar sneakers het asfalt teisteren. Mede door het weren van autoverkeer (sinds de jaren zeventig) is het de drukste winkelstraat van Nederland, met wekelijks zo’n 270.000 passanten. Of bijna de drukste dan: over de Dam loop je vanuit de straat zo de Nieuwendijk op en die heeft, geholpen door de ligging nóg dichter bij het station, nog 10.000 bezoekers meer per jaar.
Van dat imago zal de straat niet snel afkomen: ook al zijn de kleinere, gespecialiseerde ‘boetiek-winkels in opkomst, die zoeken hun heil eerder in de populaire Negen Straatjes en in de Utrechtsestraat. Maar een beetje modeketen slaat de Kalverstraat niet over in zijn strategisch plan. Denk aan het Amerikaanse Abercrombie & Fitch, dat in 2022 de zaak in de Leidsestraat sloot en dit jaar terugkeerde met een winkel van 950 m2 (dus voor een ruime € 2,3 mln huur per jaar). In de Kalverstraat.
Tien keer zo kort
Zo bomvol geschiedenis en mensen is de straat met dezelfde naam in het Utrechtse dorp Harmelen (gemeente Woerden) bij lange na niet. Toch is het ook daar (volgens Wikipedia) de belangrijkste winkelstraat. Alleen is deze Kalverstraat amper 100 meter lang, aansluitend op de Dorpsstraat (net als in Monopoly) en uitmondend in de Kerkweg en de Uitweg.
Toegegeven, de Kalverstraat in het dorp heeft eigenlijk alles: een kledingzaak, een Primera, een bloemist, een delicatessenwinkel, een cafetaria en een bakker. Maar de footfall zal in het niet vallen bij die in de hoofdstad. De voorbijganger signaleert een stel op leeftijd dat binnenloopt bij bakker Griffioen, een man die een boeketje uitzoekt bij Bloem Harmelen en een vrouw met kinderwagen die de Primera verlaat. Maar de naam 'druk' zal je niet zo snel associëren met deze dorpsstraat. Geen etalages, geen terrasjes en al helemaal geen flagshipstores.
Ontstaan onbekend
De Kalverstraat is een rustig woon-winkelstraatje aan de zuidkant van de oude dorpskern, met slechts enkele woningen uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Over een roemruchte historie hoeven we het al helemaal niet te hebben: in Harmelen zou de Kalverstraat zo rond 1900 zijn ontstaan. Hoe de straat aan zijn naam komt, is niet bekend. De Stichts-Hollandse Historische Vereniging heeft er geen antwoord op, maar een kalvermarkt is in het dorp niet bekend. Mogelijk verwijst de naam naar het agrarische verleden van het dorp of naar een lokale veldnaam, maar daarvoor ontbreekt hard bewijs.
De Kalverstraat bleef wat hij was
Terwijl de Amsterdamse Kalverstraat in zes eeuwen uitgroeide van marktstraat tot een van de bekendste winkelstraten van Europa, bleef die in Harmelen in anderhalve eeuw wat het was: een rustige straat in een dorp aan de Oude Rijn. Misschien is het daarom dat Harmelen sinds een halve eeuw een jaar- annex feestmarkt organiseert op het plein aan de Kalverstraat: de Septembermarkt.
Ook in Harmelen valt de huur niet mee
Beide straten bieden elk op een heel andere schaal wél de nadelen van een centrale winkelstraat: vorig jaar sloot Hout Detail & Cadeau de deuren in het dorp. De cadeauwinkel van eigenaresse Nathalie van Vliet kon de concurrentie met internet niet meer bolwerken. 'Daarnaast heeft de hoge huurprijs ons de das omgedaan', liet ze weten aan het AD. Ook al is de Harmelense Kalverstraat honderd keer zo rustig als de zuster in Amsterdam, de winkelhuur is er blijkbaar niet evenredig veel lager. Onlangs stond een winkelruimte van 240 m2 te huur in de straat. Die moest € 2.800 opleveren. Per maand. Dat is per vierkante meter € 140 op jaarbasis: niet honderd keer, maar alsnog twintig keer zo goedkoop als in Amsterdam.
Van Vliet heeft overigens nog altijd genoeg omhanden: ze runt sinds april 2024 de delicatessenzaak Kaas Sfeer & Meer. Ook in de Kalverstraat.
