Wat als het kabinet kiest voor de snelle route? Minder regels, snellere vergunningen, meer ruimte voor marktpartijen en investeerders. Het klinkt aantrekkelijk, zeker nu de bouwproductie achterblijft en het investeringsklimaat onder druk staat maar heeft ook potentiële nadelen betoogt Eelco Horstman van Cushman & Wakefield
'Een meerderheid over rechts biedt de kortste weg naar het opschroeven van de bouwprodutie: deregulering, behoud van fiscale prikkels en het versnellen van procedures kunnen rekenen op steun aan de rechterkant van het politieke spectrum.
Voor bouwers, ontwikkelaars en beleggers is dat goed nieuws. Projecten kunnen sneller van de grond komen, de stapel aan procedures wordt kleiner en het investeringsklimaat krijgt een impuls. De gedachte daarachter is helder: minder versnippering, minder vertraging, meer uitvoerbaarheid.
Die lijn is in het regeerakkoord ook concreet terug te zien. Denk aan één beroepsgang, hogere drempels voor bezwaar, vereenvoudiging van bouwregels, uniforme bouwnormen en meer ruimte voor alternatieve woonvormen. Het zijn maatregelen die allemaal dezelfde belofte in zich dragen: minder tijd verliezen aan procedures en meer ruimte maken voor uitvoering. Juist daarin zit de politieke aantrekkingskracht van rechtsom sturen.
Maar deze route heeft ook een keerzijde. Maatregelen die vooral bouw en markt stimuleren, kunnen sociale waarborgen en betaalbaarheid naar de achtergrond drukken. Denk aan huurregulering, opkoopbescherming en regels rond eigen bewoning. Juist daar ligt de kwetsbaarheid: versnellen wordt politiek lastig vol te houden als betaalbaarheid onvoldoende zichtbaar meekomt.
De waarde van een marktgerichte koers is duidelijk: zonder investeringsbereidheid komt de woningbouw niet vanzelf op gang. Maar versnellen alleen is geen volledige oplossing voor de wooncrisis. Daarom wordt de vraag niet alleen hoe snel er gebouwd kan worden, maar hoe breed de gekozen koers politiek en maatschappelijk gedragen blijft.
Lees ook: Linksom of rechtsom: de woningmarkt wacht op politieke richting
Daarmee wordt de kern van de afweging zichtbaar. De snelle route kan projecten los trekken, maar als de betaalbaarheidsvraag onvoldoende wordt meegenomen, komt de roep om bijsturing vanzelf terug. Dan ontstaat opnieuw onzekerheid: eerst wordt ruimte gegeven, daarna wordt ingegrepen. Precies die beleidsbeweging heeft het investeringsklimaat de afgelopen jaren onder druk gezet.
Voor de markt is dus niet alleen relevant of er gebouwd mag worden, maar vooral hoe lang die koers standhoudt. Ontwikkelaars en beleggers investeren niet op basis van één politieke stemming, maar op basis van verwachtingen voor meerdere jaren. Als versnelling later weer wordt gevolgd door politieke correctie, blijft de onzekerheid bestaan.
Dat vraagt om meer dan een optelsom van losse maatregelen. In het regeerakkoord staan veel voorstellen die op zichzelf verdedigbaar zijn, maar de markt kijkt vooral naar de samenhang daartussen. Wie vandaag inzet op minder procedures en morgen alsnog nieuwe beperkingen introduceert, maakt het voor partijen moeilijker om plannen, kapitaal en capaciteit voor langere tijd vast te leggen.'
Daarom is rechtsom sturen geen simpele keuze voor of tegen de markt. Het is vooral een test op koersvastheid: kan het kabinet ruimte geven aan bouw en investeringen, zonder later opnieuw aan dezelfde knoppen te moeten draaien?'
Eelco Horstman is partner en lead V&A Residential bij Cushman & Wakefield
