Peter Poot over de rechtszaak van de eeuw

Als oprichter van Eurowoningen en Chipshol geldt gebiedsontwikkelaar Jan Poot tot zijn zeventigste als visionair ondernemer. Dan raakt hij verstrikt in een web van procedures met de overheid. Na meer dan 25 jaar succesvol procederen overlijdt hij in 2018 op 94-jarige leeftijd. Strijdbaar. Zijn zoon Peter kijkt terug.

‘Ik heb voor deze zomer een uitnodiging gekregen om het nieuwe wijkgebouw van Parkstad Leusden te bezichtigen. Dat bijzondere woonpark met veel groen, een eigen zwembad en tennisbaan heeft mijn vader met Eurowoningen vijftig jaar geleden ontwikkeld. De mensen daar zijn trots op hun woning én op hun ontwikkelaar. Waar zie je dat? Daarom vind ik de uitnodiging leuk. Die uitnodiging laat precies zien hoe wij bekend willen staan: als gebiedsontwikkelaars voor de lange termijn.’ Zo staat de naam Poot echter niet bekend. Daarover gaat dit artikel.

Twijfels

We ontmoeten Peter Poot waar het veertig jaar geleden allemaal begon: in het kantoor van Chipshol in de buitengebieden van de nationale luchthaven. Binnen zien we een foto van Poot senior, een wandvullende luchtfoto van het plangebied Schiphol en een bijbel op het bureau. Het had zo mooi kunnen zijn, maar het werden tientallen jaren procederen met meters dossiers, honderden artikelen, vijftig advertenties en vier boeken over de zaak Chipshol.

Poot twijfelt over een interview: ‘Ik ben eigenlijk niet geschikt voor een verhaal over project- of gebiedsontwikkeling. Het ontwikkelen van Airport City is ons onmogelijk gemaakt. Ik ben na een zeer succesvolle start in 1990 dertig jaar vooral juridisch bezig geweest. Mijn vader was de gebiedsontwikkelaar, ik de man van procedures en schadeclaims. Allemaal gewonnen, van gemeente Haarlemmermeer, provincie Noord Holland, Luchtverkeersleiding NL, Schiphol en last but not least en opzienbarend, van de rechtbank Den Haag in 2025.’ Dit artikel verkent of dit het waard was.

De schikking

Op vrijdag 13 maart 2020, vlak voor de eerste lockdown door de corona-epidemie, vindt er een bijzondere transactie plaats. Ontwikkelaar Chipshol krijgt dan voor zijn grondposities en schadeclaims een niet nader genoemd bedrag van luchthaven Schiphol. Met de overdracht zijn zeker tientallen miljoenen gemoeid, maar het is wel een fractie van de geleden schade. Voor de doorsnee Nederlander is het niettemin een fortuin.

Poot: ‘Ik dacht tot het laatste moment dat Schiphol niet naar de notaris zou komen. De aandelenbeurzen crashten door corona en het financiële systeem dreigde in te storten. Maar Schiphol kwam wel. Toen ik het geld binnen had, heb ik onmiddellijk mijn vier broers en zus plus enkele zakenrelaties uitgekocht. Ik was er echter niet gerust op het geld bij Nederlandse banken te stallen. Het was zo’n rare tijd, met dalend vertrouwen en dito beurskoersen. Ik belde daarom naar de exploitant van privévliegtuigen, NetJets, en zei: ‘Ik neem een abonnement voor het gebruik van jullie vliegtuigen, maar dan moeten jullie wel zorgen dat er morgen al een privévliegtuig klaar staat.’ Ik ben toen met mijn broer Jan daarmee naar Zwitserland gevlogen om een groot deel van de opbrengst daar te stallen. We waren de enige vlucht die landde die dag. Van de douane in Zürich kregen we na aankomst echter te horen dat we vanwege corona niet het land in mochten. Ik heb toen de bankiers gevraagd naar de luchthaven te komen. In een kaal zaaltje van de luchthaven is het allemaal geregeld.’

Gentleman

Door de schikking van schadeclaims en verkoop van zijn grondposities ziet Chipshol af van verder ontwikkelen rond Schiphol. Daarmee lijkt de rechtszaak van de eeuw ten einde. Dat blijkt echter niet helemaal het geval te zijn: kort daarna start Peter Poot een schadeprocedure tegen de Haagse rechtbank wegens onrechtmatige rechtspraak in de jaren 1994–1998.

Dat klinkt rancuneus, maar tijdens het gesprek blijkt dat niet. Wie de dossiers leest, ziet een cordon van onbetrouwbare mensen de revue passeren, maar het lijkt alsof ze Poot niet kunnen deren. Hij blijft de gentleman die zich hooguit verbaast over menselijk gedrag, met name bij overheidsinstanties.

Wie is deze gentleman? Peter Poot werd geboren in een bevoorrecht nest. Zijn vader was met Eurowoningen de grootste woningontwikkelaar van Nederland en had behalve een villa in Wassenaar een groot appartement in Zwitserland. Peter kreeg een internationale opvoeding, met een studie economie aan business school St. Gallen. Hij ging aan het werk bij Shell en bekleedde diverse financiële functies. Vanaf de oprichting in 1986 was hij betrokken bij Chipshol en hij blijft daar als 72-jarige voorlopig nog om de laatste mega-schadeclaim tegen de rechtbank Den Haag af te wikkelen. Poot: ‘Mijn opa zei al: ‘Het Nederlandse recht is duur, traag en slecht.’ Dat betekent dat ik nog wel even door moet.’

Grondspeculant

Wat opvalt, is het verschil tussen de familie Poot en andere ontwikkelaars. Die schikten snel, om weer aan het werk te kunnen. Chipshol niet. Poot: ‘Mijn vader kun je niet met andere ontwikkelaars vergelijken. Chipshol was geen projectontwikkelaar, maar een gebiedsontwikkelaar met honderden hectaren grond. Chipshol en de visie op de gebiedsontwikkeling rond Schiphol waren uniek. De tegenwerking betrof de ontwikkeling zelf, maar vooral de weerzin van de overheid en de gevestigde belangen. Zij vonden onze invloed als particulier bedrijf te groot. Wij waren een outsider in het gebied rond Schiphol. Er viel dus aanvankelijk niets te schikken. Het was een bouwverbod of geen bouwverbod.’

De Poot-familie liep noodgedwongen van rechtbank, naar hof, naar cassatie en vervolgens dezelfde rechtsgang voor de schadestaat-procedure, met als gevolg dat Chipshol slechts een fractie van de geplande ontwikkelingslocaties heeft kunnen uitvoeren: Park Rijk (40 ha. kantoren), Groenenbergterrein (25 ha. logistiek) en Park Data Hub (20 ha. datacenters).

Buitenstaanders zagen Chipshol echter niet langer als ontwikkelaar, maar als een grondspeculant. Poot: ‘Dat beeld klopt absoluut niet. Mijn vader was ondernemer, visionair en idealist. Met Eurowoningen werd hij, als voormalig ambtenaar, de grootste ontwikkelaar van Nederland en hij realiseerde duizenden woningen, waaronder spraakmakende gebieden zoals Parkstad Leusden. Tot zijn overlijden werd hij uitgenodigd als eregast. Hij ontwikkelde ook in het buitenland. Neem skistation Valmorel, in de Franse Alpen. Deze ontwikkeling is door de Franse overheid onderscheiden. Mijn vader bleef altijd positief. Ondanks alle rechtszaken was hij nog bezig met plannen ontwikkelen, zoals AirportCity, een zakenstad van internationale allure van 2 mln m². Met hotels, congresfaciliteiten, kantoren, appartementen, een shopping mall, een golfbaan en het volautomatische people-moversysteem Taxi 2000. De totale investering: meer dan € 10 mrd.’

Het kost Poot weinig moeite om de verdiensten van zijn vader te bezingen. In de speurtocht naar hoe het zo ver heeft kunnen komen, denk je al gauw aan een pater familias met wie het niet altijd makkelijk is om samen te werken, maar dat ontkent zijn zoon. ‘Anders dan sommige mensen denken, was mijn vader altijd op zoek naar samenwerking met de overheid. Daarom was hij ook zo succesvol met Eurowoningen. Zelf vond ik de samenwerking met hem heel stimulerend en prettig.’

Framing

Wat lukte bij Eurowoningen wel en met Chipshol niet? ‘Voor de aankoop van agrarische gronden benaderde hij institutionele beleggers die net als hij een langetermijnvisie hadden, maar hij werd geframed als grondspeculant. Hij wilde samenwerking met Schiphol en KLM, maar dat lukte niet. SADC (de ontwikkelaar in het gebied met de gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer, de provincie Noord-Holland en Schiphol als aandeelhouders) had een deel van onze gronden nodig voor de aanleg van wegen. In 1990 sloten we twee samenwerkingscontracten voor de ontwikkeling van twee locaties van 750.000 m². Op één van die locaties is Schiphol-Rijk gerealiseerd, met KLM als ‘launching customer’. Dus wij konden wel degelijk samenwerken. De andere locatie – in Badhoevedorp – is door contractbreuk van de gemeente nooit van de grond gekomen.’

De procedure over Badhoevedorp heeft Peter Poot in 2018 gewonnen, vlak voor het overlijden van zijn vader. ‘Pas toen hij negentig werd, heeft hij ingestemd met verkoop van onze grondposities, met als consequentie dat wij niet meer ontwikkelen.’

De boot gemist

Waardoor vervloog zijn droom? Daarvoor eerst een terugblik naar 1986, toen Jan Poot besloot met Chipshol zijn Schiphol-droom na te jagen. De naam Chipshol verwijst naar de high tech van de chips en de locatie Schiphol. Het huidige kantoor straalt na veertig jaar nog steeds de visie van toen uit: gebiedsontwikkeling is meer dan het clusteren van kantoren. Dit kantoor grenst bijvoorbeeld aan drie datacenters.

Jan Poot benaderde institutionele beleggers om hem te helpen met het verwerven van 200 hectare grond rond Schiphol. Chipshol kocht zelf niet, maar bood boeren jaarlijkse betalingen van tien cent per vierkante meter voor een optie. Die optie gaf het recht de grond later te verwerven tegen tien tot dertig gulden per meter. Die strategie van Poot lag aan de basis van de grootste grondexploitatie van Nederland. Grond die werd aangekocht om op lange termijn locaties rond Schiphol te kunnen ontwikkelen. ‘Veel boeren vonden die optiebetaling een mooi product. Zij kregen een jaarlijkse inkomensstijging waarvoor ze niets hoefden te doen. Ze konden de grond blijven bewerken zolang er niet gebouwd kon worden.’

Chipshol zou de optie pas uitoefenen als de bestemmingswijziging was doorgevoerd. ‘Wij rekenden voor aan de KLM dat ze voor de prijs van een Jumbojet mede-eigenaar zouden worden van de Haarlemmermeer. Als ze ja hadden gezegd, dan had KLM voor circa ƒ 200 mln beschikt over 1500 hectare (15 mln m²). Als we vervolgens de eerste 50 hectare die van bestemming wijzigde, zouden verkopen tegen ƒ 400 per m², dan was de hele investering terugbetaald. We zouden daarmee ‘gratis’ 1450 hectare over hebben met een ontwikkelingswaarde van miljarden. KLM zou daarmee de financieel sterkste luchtvaartmaatschappij ter wereld zijn geworden.’

Onwetendheid

Waren het de miljarden die over tafel vlogen die angst inboezemden? ‘Het middle-management van KLM was wild enthousiast, maar de top wees het aanbod af en zei: ‘Het is niet onze core business.’’

Poot weet dat er bij Schiphol andere redenen speelden. ‘Schiphol zei: ‘Meneer Poot, wie gaat zijn kantoor nu vestigen in een weiland bij Schiphol?’ Ze konden zich niets voorstellen bij de grootschalige ontwikkeling van het gebied rond Schiphol, laat staan van het ontstaan van een AirportCity, zoals mijn vader van plan was.’

Poot meent dat bij Schiphol een verandering heeft plaatsgevonden: van onwetendheid naar tegenwerking. ‘Schiphol koos niet alsnog voor samenwerking, maar voor tegenwerking met de oprichting van Schiphol Real Estate (SRE). Dat moest de grote concurrent van Chipshol worden, maar begin jaren negentig had Chipshol bijna 600 hectare aangekocht en SRE slechts een fractie daarvan.’

Schiphol had de boot gemist, stelt Poot. ‘Dat gaf stof voor extra tegenwerking. Het doel was toen om de expansie van Chipshol naar 1500 hectare te verhinderen. ‘Die Poot maken we kapot’, zei de commissaris van de Koningin letterlijk in het college van GS.’

Waarom kapot?

Dat klinkt voor een buitenstaander wat kort door de bocht. Waarom zouden partijen een visionair als Poot de deur wijzen, of erger: kapot willen maken? Over het antwoord daarop heeft Jan Poot zijn leven geprocedeerd, maar Peter Poot is daar eigenlijk heel nuchter over: ‘Zo’n nationaal miljardenproject als de ontwikkeling van het gebied rond de nationale luchthaven gunde men niet aan een particulier. Ideologisch denken en jaloezie gingen hand in hand.’

Jaloezie zal zeker een rol gespeeld hebben in het afwijzen van de samenwerking met Poot sr., een voormalig ambtenaar die in 1970 de destijds grootste woningontwikkelaar Eurowoningen voor ƒ 40 mln verkocht aan Pakhoed. Daardoor werd hij in die jaren een van de meest vermogende ontwikkelaars van Nederland. Hij was daarmee niet alleen een visionair, maar ook iemand die zijn visie op de luchthaven kon realiseren met eigen vermogen. Dat maakte hem een machtsfactor van betekenis.

Niet alleen Schiphol en SADC, maar ook institutionele beleggers en ontwikkelaars zagen Poot sr. als bedreiging. Daardoor verkreeg hij geen institutioneel kapitaal. Dat kapitaal was wel nodig, want de aankoop van 1500 hectare ging zelfs de slagkracht van Jan Poot te boven.

Peter Poot introduceerde twee financiers bij zijn vader: Joel Wyler en de inmiddels overleden Harry van Andel. Zij zorgden er echter niet voor dat er instituten bijkwamen, maar waren volgens Peter Poot uit op kortetermijnwinst, met op de achtergrond Schiphol als koper. Wyler en Van Andel werden door Poots advocaten later aangeduid als ‘paarden van Troje’. Er brak een juridische strijd uit over de zeggenschap over 600 hectare grond. De belangen waren groot: ieder tientje grondwinst zou neerkomen op ƒ 60 mln. Het voorlopige eind van dat liedje was dat Jan en Peter Poot door rechter Westenberg van de Haagse rechtbank uit hun eigen Chipshol werden gezet en zij de zeggenschap over hun grondposities verloren. Een deel van de grondposities werd achter de rug van Poot om verkocht aan Schiphol. De kans om zelf te ontwikkelen was vanaf dat moment verkeken.

Zes miljard aan claims

Peter Poot zegt dat op dat moment maar één ding mogelijk was: procederen en schadeclaims. Pas in 2025 kwam het Hof met een arrest dat rechtbank Den Haag in de periode 1994–1998 onrechtmatig heeft gehandeld jegens Chipshol. Daarmee kwam er voor Peter Poot nog geen einde aan de zaak, want het Hof meende dat Chipshol geen schade mag claimen. De zaak zou zijn verjaard. Poot: ‘Ik vind dat een immoreel en juridisch onjuist standpunt, maar niet geheel onverwacht: het zijn slagers die hun eigen vlees keuren.’ De belangen die spelen zijn echter groter dan een koe die over de datum is. Bij een grondwaarde van € 1000 per m² kan 600 hectare uitkomen op een claim van € 6 mrd.

Shell-topman

Peter Poot laat zich tijdens het gesprek niet verleiden tot rancune. Hij betitelt opposant Van Andel als een ‘zeer intelligente financial engineer’. Uit het dossier blijkt wel dat er veel mis is gegaan ten nadele van Poot sr. Tegelijk blijkt ook dat hij weinig vrienden voor zijn zaak kon mobiliseren. Hij probeerde het wel met de raad van commissarissen van Chipshol. Dat zijn niet de minsten, bijvoorbeeld de voormalige voorzitter van de raad van bestuur van Shell, Lex Helfrich, en de voormalige president van de KLM, Sergio Orlandini. Maar het lukte hen ook niet om Jan Poot in een positie te brengen waarop hij weer kon ontwikkelen

Pas in 2020 kwam er weer wat rust, toen Peter Poot in het vliegtuig naar Zwitserland stapte om het geld van de schikking en de grondtransactie veilig te stellen. Voor hem telt: ‘Mijn vader heeft daarmee ingestemd. Dat was voor mij van cruciaal belang. Ik heb eerder voorgesteld om ermee op te houden, maar ik heb altijd gezegd: zolang jij gelooft in de realisatie van de Airport City, zal ik je steunen. Tot op zijn negentigste heeft hij het volgehouden om door te gaan, maar toen was het ineens: afstoten.’

Wat is de economische impact geweest? Jan Poot was vermogend toen hij begon met Chipshol en hij stierf ook als een vermogend man, mede dankzij de transactie uit 2020, los van de nog lopende claimkwestie. Er zijn tientallen miljoenen aan belastinggeld verspild. De conclusie kan niet anders zijn dan dat het voor Nederland en Schiphol beter was geweest als ze hadden samengewerkt en Jan en Peter Poot hun AirportCity hadden laten realiseren. AirportCity had Nederland op de kaart kunnen zetten als de beste locatie in Europa voor de vestiging van techbedrijven.

Levenslessen van Peter Poot
1. Never give up! ‘Wij moesten jarenlang vechten voor ons bestaan tegen een veelkoppig overheidsmonster dat ons als onderneming wilde uitschakelen.’
2. If you see a good fight, join it! ‘Wij hadden voor ƒ 100 mln 600 hectare grond ingekocht en hadden verstand van gebiedsontwikkeling rond luchthavens. Het was onze AirportCity ontwikkelen of niets.’
3. Put kracht om vol te houden uit het geloof. ‘Mijn vader en ik geloven in wonderen. In de bijbel staat dat David wint van Goliath.’
4. Vertrouw niet op de overheid. ‘Die is vaak onbetrouwbaar, zelfs de rechterlijke macht. Het Hof heeft in 2025 de rechtbank Den Haag veroordeeld wegens onrechtmatige rechtspraak in Chipshol-procedures. Het minste was toch geweest dat de rechtbank inmiddels afstand zou hebben genomen van de rechter die zoveel schade heeft toegebracht aan Chipshol.’
5. Wanneer het om grote belangen gaat, regeert ook in Nederland niet de sterkte van het recht, maar het recht van de sterkste, de staat. ‘Uiteraard zijn er goede rechters die hun rug recht houden, maar in omvangrijke claims tegen de overheid gebeuren vaak rare dingen. Zo werden in onze schadeprocedure tegen Schiphol opeens alle drie de rechters vervangen die Schiphol hadden veroordeeld tot schadevergoeding.’
6. Wie procedeert om een koe legt er één op toe. ‘Procederen is financieel, mentaal en fysiek zwaar. Procedeer daarom alleen als de belangen heel groot zijn, als het om een kudde koeien gaat. Streef te allen tijde naar een minnelijke regeling. Al onze claims zijn daarom tussentijds geëindigd in schikkingen.’

Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 8, 28 juli 2026