Gemeenten zijn weer veel actiever bezig met het kopen van grond, meldt BNR mede op basis van data van Savills. Ze zetten massaal het voorkeursrecht in.
Gemeenten kochten de afgelopen jaren ook jaarlijks meer grond dan vóór 2019. ‘De inzet van het voorkeursrecht is de afgelopen jaren geëxplodeerd’, zegt Charlotte de Mos, hoofd data, intelligence & strategy bij Savills, tegen BNR. Sinds 1990 is de Wet voorkeursrecht gemeenten (WVG) 1.575 keer definitief vastgesteld. Maar in bijna driekwart van de gevallen is dat de afgelopen vijf jaar gebeurd voor in totaal zo’n 13.000 hectare grond.
Overheid pakt regie terug
Een voorkeursrecht betekent niet automatisch ook koop, maar volgens een analyse van Savills kopen gemeenten ook daadwerkelijk meer grond dan tien jaar geleden. Van 2010 tot 2018 kochten gemeenten jaarlijks maximaal 40 hectare grond. In 2024 was dat al gegroeid tot ruim 100 hectare, voor € 325 mln. Bovendien ligt het werkelijke cijfer vermoedelijk hoger omdat gemeenten vaak aparte vennootschappen hebben voor het beheer en aantrekken van vastgoed. ‘Grond wordt weer een zaak van de politiek, met een overheid die de regie terugpakt’, aldus De Mos.
Projectontwikkelaars stimuleren voorkeursrecht
De meningen over het voorkeursrecht lopen uiteen. Bas Wilberts van Savills vindt het voorkeursrecht een aanslag op de vrije verhandelbaarheid van grond, maar Frank ten Have van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), stelt dat ermee wordt voorkomen dat grondspeculanten vrij spel krijgen en dat gemeenten fors boven de marktprijs betalen. Projectontwikkelaars sporen gemeenten soms aan om het voorkeursrecht in te zetten, zegt hij. Dan kan er tegen lagere kosten worden gebouwd.
Sinds 2024 is het voorkeursrecht onderdeel van de Omgevingswet. De geldigheid is gehalveerd naar vijf jaar – mogelijk verklaart dat de enorme piek in het aantal geplaatste voorkeursrechten in de jaren ervoor.
Bouwopgave
Hoogleraar Peter Boelhouwer denkt dat gemeenten mede door de kredietcrisis angstig waren geworden voor het kopen van grote hoeveelheden grond, maar nu hun schroom hebben laten vallen met het oog op de opgave om 100.000 nieuwe woningen per jaar te bouwen.
Bron: BNR
