Een kwart eeuw successen en flaters in het vastgoed

In deze jubileumeditie een speurtocht naar successen en flaters van vastgoedbeslissers. Er zijn weinig beslissers die 25 jaar achtereen een hoofdrol hebben vervuld. Uitzonderingen zijn Dick Gort, die al een kwart eeuw ontwikkelt en belegt voor verzekeraar ASR, en Lesley Bamberger van de Kroonenberg Groep, die al 25 jaar laat zien hoe je ondernemend ontwikkelt.
In het vastgoedadvies is CBRE’s Marco Hekman de stabiele factor. Hij heeft van een nichespeler in Amsterdam in 25 jaar de Nederlandse marktleider in commercieel vastgoed gemaakt. Vorig jaar schoof hij op naar de Europese board.
In de afgelopen 25 jaar is het vastgoed zijn onderbuikgevoel kwijtgeraakt door wetenschappers als professor Piet Eichholtz en nieuwe professoren als Dirk Brounen en Nils Kok.
Tegenover de eregalerij, die uit honderden personen bestaat, zijn er ook vastgoedtyconen die hun rug niet recht konden houden: zij vervielen in witteboordencriminaliteit. ‘Paulianeus handelen’ – het benadelen van stakeholders in het bedrijf – werd een begrip in het vastgoed. Ontwikkelaar Ger Visser van Eurocommerce ging er vier jaar de cel voor in. Onder leiding van de directeur van het Philips-pensioenfonds en IVBN-bestuurder Wil Frencken ontstond zelfs de grootste vastgoedfraude ooit in Nederland. Intussen ‘streden’ de heren Endstra en Paarlberg om de titel ‘bankier van de onderwereld’, waarmee de grens tussen witte boorden en zware criminaliteit vervaagde.
Er zijn nog steeds naïeve lezers die denken dat die tijden voor altijd voorbij zijn. Zij missen de actualiteit met failliete grondspeculanten. Ze kennen niet de verliezen op een omstreden Brabants project in Duitsland. Witteboordencriminelen zullen altijd verbonden zijn met vastgoed, maar het is de taak van PropertyNL om te laten zien dat ze een kleine minderheid vormen.

De opkomst van het flex-kantoor (nr. 1, 2001)
In het eerste nummer van PropertyNL een waarschuwing (er zijn te veel kantoren) en een advies (maak flex-kantoren). Dat geldt onverminderd voor 2026. Nog steeds zijn veel kantoren niet herontwikkeld en nog steeds is er plek voor flex-kantoren, demonstreert beursfonds NSI met de HNK-kantoren. Een advies opvolgen is echter niet altijd een garantie voor succes. Veel flex-aanbieders halen dit jubileum niet. Wie kent de namen nog van MWB, Satelite Business Centres, D-Offices, Abbey Business Centres en Mulbees? Ook schaalgrootte is geen garantie voor succes, demonstreerde WeWork. Goede uitzonderingen zijn er ook, zoals Mark Dixon van IWG (met merknaam Regus). Graag zouden we hier ook dé voorvechter van het flex-kantoor noemen: Eduard Schaepman, maar hij haalde de kwart eeuw bij Tribes net niet en gaf vorig jaar het stokje over aan Jasper Bekkering.
Voor de gemiddelde Nederlander is 2001 het jaar van de aanslag op het WTC in New York. De angsten van eigenaren van andere WTC’s zijn echter van korte duur gebleken.

Nederland van gouden vestigingsplaats naar buitengewest (nr. 3, 2002)
Het dubbeldikke Mipim-nummer van maart 2002 staat in het teken van de jacht om bedrijven naar Nederland te halen. De Randstad neemt met Londen een veel belangrijkere positie in dan Frankrijk, België en Duitsland, blijkt uit het optimistische onderzoek. Ondanks wat gemor over de ‘internet bubbel’ geven ruim 30 Nederlandse bedrijven acte de présence in Cannes. Vergelijk dat eens met de jaren daarna. Pas na de Brexit begint Nederland weer actief bedrijven aan te trekken, maar daarna gaat het goed mis. De gewogen AEX bestaat voor het merendeel uit bedrijven met een hoofdkantoor buiten Nederland: Shell, Unilever, Rlex en DSM Firmenich. In 2026 zou het tijd zijn voor een nieuw symposium van PropertyNL over vestigingsplaats Nederland.
Het jaar 2002 staat in het teken van de moord op Pim Fortuyn en de val van het kabinet Balkenende met LPF-ministers zoals Eduard Bomhoff. Bomhoff is dan al gestopt als columnist van PropertyNL. Na 87 dagen is ook zijn ministerschap voorbij.

Reshuffle in bouw en ontwikkeling (nr. 4, 2003)
De editie toont op de cover familieportretten met toen als bekendste in bouw en vastgoed Dik Wessels. De families, met Wessels voorop, houden de markt aan de gang bij crises, zoals de Irak-crisis, de beurscrisis, de kabinetscrisis en de vertrouwenscrisis in de bouw. Het lijkt veel, en men had toen nog niet eens weet van nieuwe zware crises, zoals de kredietcrisis en de coronacrisis.
Het effect van de ‘bubbel’ in 2023 is een reshuffle in de bouw: Dik Wessels haalt VolkerWessels van de beurs en Turken nemen Ballast Nedam over. Het is niet de laatste overnameslag. HAL neemt in 2020 Van Wijnen over en zal in 2026 naar verwachting VolkerWessels Nederland inlijven.

Bloedbad voor particulieren (nr. 6, 2004)
Op de cover een man gebukt gaat onder een lading prospectussen – het symbool voor de particuliere belegger die de mist in gaat met vastgoedmaatschappen. Het lijkt zo leuk: de inleg in maatschappen verdubbelt in 2003. Met 45 aanbieders lijkt een professionele markt te ontstaan, maar veel aanbieders weten niet waar ze een goed vastgoedbeleggingsproduct vandaan moeten halen. Zij grossieren in belachelijke rendementsverwachtingen. Een jaar later zakken twintig aanbieders door de mand, een bloedbad achterlatend voor particulieren. In 2026 staan particulieren weer te trappelen. Met sparen kun je je vermogen niet veiligstellen voor inflatie en belasting. Dan trekt het vastgoed, maar sommigen vergissen zich in het risicoprofiel. Beleggers in grondposities zijn hun geld rond de jaarwisseling in 2015 weer kwijt.
2004 is ook het jaar van de moord op Willem Endstra, tot op de dag van vandaag het enige voorbeeld van een grote vastgoedspeler die de witteboordencriminaliteit verwisselt voor zware criminaliteit. Hij betaalt er de hoogst mogelijke prijs voor. Endstra is in de jaren negentig al geen man om zaken mee te doen, omdat zijn naam voorkomt in drugsdossiers. Toch lukt het hem financiering van Bouwfonds te krijgen. Zo sijpelt kwaad geld het vastgoed binnen. Het lukt hem zelfs onder valse vlag het Kurhaus in Scheveningen te kopen.

Rustig slapen in de stikstof (nr. 14, 2005)
Op de cover een gezonde paardenbloem, omdat staatssecretaris Van Geel de markt op de manier van Colijn heeft gerustgesteld: luchtkwaliteit is geen enkel probleem. ‘Er kan weer doorgebouwd worden. Alleen Brussel moet duidelijker zijn.’ Brussel zet echter het optimisme over doorbouwen binnen stikstofnormen tot op de dag van vandaag op losse schroeven.
In het jaar 2005 verricht Sybilla Dekker de opening van een nieuw Nederlands fenomeen, de Provada. Volgens oprichter Flip Kerkhoven een nieuwe concurrent voor vastgoedbeurzen in Cannes en München, en hij krijgt gelijk. Mede dankzij voormalig directeur Peter Schreuter, de tegenwoordige directeur John Schreuter en nieuwe eigenaar VMN heeft de Provada een vaste plaats in de agenda van de vastgoedprofessional veroverd.

De ‘influencers’ achter de beslissers (nr. 19, 2006)
Jaarlijks doet PropertyNL onderzoek naar de beslissers bij beleggers, ontwikkelaars en financiers in vastgoed. Achter die beslissers zitten weer influencers met commissariaten en prestigieuze adviesfuncties. PropertyNL doet in 2006 een poging om daar iets van te onthullen met een uitklap-pagina in een setting van Rembrandts’ Staalmeesters. De opname vindt plaats in het beroemdste grachtenpand van Amsterdam, Huize van Loon.
Op het ‘tableau’ staan de vastgoedzwaargewichten die veel invloed hebben achter de schermen: Jan Doets, Igo van Bohemen, Koos Gerlofs, Frans Evers, Gobert Beijer, Thom Dijksman en Joseph Elburg. Het ‘Van Loon Tableau’ wordt echter geen klassieker, want er staat één zwart schaap bij: Cees Hakstege. Hij raakt in opspraak bij de ‘Klimop’-affaire. En advocaten weten wat je moet doen bij malversaties: van het tableau schrappen.
In het jaar 2006 wordt het Bouwfonds van Hakstege opgesplitst en verkocht door ABN Amro. De omstreden financieringsportefeuille gaat naar SNS Reaal en betekent het begin van het einde van deze financiële instelling. De ontwikkeltak gaat naar Rabobank. De bank plukt de vruchten van woningontwikkelaar BPF (afgezien van verliesjaren 2024 en 2025), maar moet verlies nemen op commercieel vastgoed.

Koude sanering in projectontwikkeling (nr. 17, 2007)
De editie verhaalt van de koude sanering in ontwikkeling van commercieel vastgoed. In 2026 is er vrijwel niemand meer over van de top van toen: Rabo, ING en Multi stopten met projectontwikkeling van commercieel vastgoed.
Gouden tijden in 2007 voor de rest van het vastgoed, maar niet voor Rodamco Europe. Dat wordt overgenomen door Unibail. De marktleider in grote winkelcentra wordt snel ‘verfranst’.
Beleggers zoals Multi Vastgoed en Redevco mikken in 2007 op een snelle toetreding van Turkije bij de EU en gaan massaal investeren. Redevco ziet al snel dat het niet zo’n vaart loopt met de EU en verkoopt als eerste. De nieuwe eigenaar van Multi, Blackstone, talmt en blijft met winkelcentra in zijn maag zitten. Tegenwoordig mijden beleggers Turkije vanwege de torenhoge inflatie.

De toekomst voorspellen blijkt lastig (nr. 12, 2008)
De kredietcrisis bereikt in 2008 het vastgoed in volle omvang, maar het blijkt lastig de toekomst te voorspellen. DTZ: ‘Ik zie gelijkenissen met de vorige dip in 2002. Ook toen bleek Nederland stabiel.’ JLL: ‘Volgend jaar bereiken we de bodem.’ Dynamis: ‘Bedrijfsruimte loopt lekker door.’ Alleen CBRE waarschuwt: ‘Geen verstoppertje spelen. Waardedaling’, aldus Marco Hekman.
Niemand kan bevroeden dat het faillissement van Lehman in 2008 zulke grote gevolgen heeft. Insiders snappen dat het zwakste vastgoedjongetje SNS Reaal met zijn fancy Bouwfonds-portefeuille onderuit gaat, maar dat ook de nummer één in het vastgoed – ING – moet vechten om zijn voortbestaan is ongekend.

Vastgoed gedijt bij dwarse denkers (nr. 16, 2009)
Er zijn veel dwarse ondernemers die ons een spiegel kunnen voorhouden, maar de meest dwarse is de dan 75-jarige Jo Roelof Zeeman. Hij geeft voor elk levensjaar aanbevelingen, zoals: Maak geen beleid. Kijk niet terug om van je fouten te leren. Wantrouw grote aannemers. Verschrijving in de bouw is van alle tijden. Verwacht niks van commissarissen, de meesten zijn kabouters. Wees niet bang een rijke stinkerd te worden gevonden. Voorverkoopeisen zijn bullshit. Beleg om de hoek. Makelaars zijn gemakzuchtig, maar je moet ze wel betalen. Geloof in starterswoningen. Je bent nooit te oud om een oorlog te beginnen! De laatste tip is met dank aan Churchill.
Het jaar 2009 staat financieel er beroerd voor, maar veel Nederlandse media zijn positief gestemd door de inauguratie van Barack Obama. Professionals houden hun hart vast: vastgoedkoersen dalen met 40%. De Nederlandsche Bank lijkt de risico’s van vastgoed slecht te kunnen inschatten. Dat is in 2025 wel anders.

Ontwikkelaars kun je moeilijk verkopen (nr. 18, 2010)
De drie grote ontwikkelaars, verantwoordelijk voor de toekomstige inrichting van Nederland, staan in de etalage: ING, AM en ASR. Uiteindelijk lukt het niet om de ontwikkeltak van ING te verkopen. Ook Rabo kan MAB niet kwijt. Ze worden geliquideerd. Multi transformeert tot belegger. Alleen AM en IPMMC gaan gezamenlijk verder onder de vleugels van BAM.
Het financiële nieuws van 2010 betreft de Griekse crisis, nu een van de betere jongetjes van de klas. Op zich zijn er nauwelijks Nederlandse vastgoedinvesteringen in Griekenland, maar de angst voor afboekingen op vastgoed in Spanje en Italië houdt beleggers uit hun slaap.

Een criminele organisatie is moeilijk te herkennen (nr. 9, 2011)
Volgens Justitie wilde ex-directeur Jan van Vlijmen van Bouwfonds Commercieel Vastgoed een criminele organisatie maken. Van Vlijmen krijgt een podium bij Elsevier en NRC met het argument ‘iedereen deed het’. De zaak ‘Klimop’ is volgens PropertyNL echter allesbehalve normaal en berooft het Philips Pensioenfonds van € 430 mln premies voor pensionado’s. De gedachte dat het vastgoed vol zit met Van Vlijmens vat post bij de staatssecretaris van Financiën. ‘Klimop’ laat ongekend hoge schikkingen zien, maar is geen bewijs dat ‘iedereen het deed’.

Ontwikkelen lukt alleen met vertrouwen (nr. 8, 2012)
De mei-editie staat in het teken van een mede door PropertyNL geïnitieerde tweedaagse conferentie in Maastricht, MARE, om overheid, corporaties, bouwers, ontwikkelaars en vastgoedbeleggers bij elkaar te krijgen. Samen bouw je aan vertrouwen. Het MARE-plan behelst plannen om de kantorenmarkt nieuw leven in te blazen en ideeën om de belangstelling van pensioenfondsen voor Nederlands vastgoed te verhogen (het dichten van de ‘funding gap’). Tijd voor MARE 2026?
In 2012 wordt het faillissement uitgesproken over TCN, het geesteskind van Rudy Stroink. Anders dan vergelijkbare faillissementen van een half miljard hier geen paulianeus handelen. Stroink heeft veel dingen fout gedaan, maar hijzelf is niet fout. Hij hoort niet in het rijtje van Visser, Lips en Paarlberg.
Internationaal is 2012 het jaar van de president van de ECB, Mario Draghi. Hij beteugelt het wantrouwen door steun te beloven ‘whatever it takes’. Draghi probeert later Europa te hervormen met zijn fameuze Draghi-rapport, waarop Peter Wennink (oud-ceo ASML) in 2025 in Nederland voortborduurt.

Blootstelling aan vastgoed verminderen (nr. 15, 2013)
Het financieringsonderzoek laat een krimpende leningproductie zien. Hein Brand mag bij ING Real Estate het licht uitdoen. ING heeft in de hoogtijdagen € 120 mrd assets under management en is daarmee het grootste vastgoedbedrijf ter wereld. De winstbijdrages van vastgoed aan ING zijn onder leiding van Jan Doets gigantisch. In 2013 waait er een andere wind. Brand krijgt complimenten van ING Groep-baas Jan Hommen omdat hij ‘de blootstelling aan vastgoed vermindert’. Hij ruimt het Poolse Zlote Tarasy op voor een kleine half miljard, Hamburg Hafen City voor een kleine miljard en in Den Haag stoot hij het voor € 135 mln verkregen Megastores af voor € 66 mln. Dat doet zeer.

Tegen de stroom in verdubbelen (nr. 12, 2014)
In december een verhaal over de verdubbeling van de portefeuille van Kroonenberg Groep in deze voor het vastgoed moeilijke tijden. Lesley Bamberger is de opvolger van grondlegger Jaap Kroonenberg. Dankzij zijn ondernemerschap groeit de onderneming sneller dan grootvader Jaap ooit heeft kunnen dromen. De portefeuille overschrijdt in 2004 de € 1 mrd, en is in 2014 al meer dan € 2 mrd waard. Het geheim is slagkracht: in de crisis van 2002 verkrijgt Kroonenberg The Bank, in 2007 de PPF-winkelportefeuille (onder andere Gelderlandplein) en in 2025 levert Bamberger het monumentale Telegraaf-gebouw verhuurd op – een signaal dat de binnenstad van Amsterdam wel degelijk kansen biedt voor hoogwaardige kantoorruimte.
De meeste ‘vastgoedaandacht’ gaat in 2014 uit naar de corporatiesector. In oktober komt een parlementaire enquêtecommissie met een vernietigend rapport over wat met gemak ’s Neerlands grootste faillissement kan worden genoemd: Erik Staal, directeur van Vestia, verliest miljarden door speculatie. Gek genoeg wordt Hubert Möllenkamp van collega-corporatie Rochdale dankzij zijn Maserati veel vaker op de hak genomen. Uiteindelijk is zijn schade veel minder, en komt Staal nooit achter slot en grendel.

Institutionelen krijgen de smaak te pakken (nr. 12, 2015)
De laatste editie van 2015 is feestelijk getint: het is een jaar met bijzonder lucratieve deals. De toenmalige Patrizia-directeur Helfrich slaat toe op de woningmarkt. Kanters van APG is er vroeg bij om in logistieke centra te beleggen. Het Belgische Heylen slaat op een goed moment de vleugels uit naar Nederland. Paul Oremus (CBRE IM) zet volop in op woningen en zet verduurzaming op de kaart.
Nationaal is het faillissement van V&D de vastgoedgebeurtenis van het jaar, waarbij zestig steden van hun winkelhart worden beroofd. Hudson’s Bay blaast vijftien panden nieuw leven in, maar gooit in 2017 de handdoek in de ring. Afgelopen jaar sloot de keten ook op de thuismarkt in Canada voorgoed de deuren.

High potentials hebben vaak familie met ervaring (nr. 2, 2016)
Een nieuwe steekproef is gericht op ‘high potentials in het vastgoed’. Wat blijkt? De beste zaken worden gedaan door kinderen van bekende ontwikkelaars. We zien successen bij Bas en Tim van Veggel, zonen van Hans, de mede-oprichter van Multi Vastgoed. Zoon Bas van de andere oprichter van Multi Vastgoed, Ton van Dam, doet ook goede zaken. Ook de zonen van Ton Meijer zien goede kansen in de Benelux (Bart) en in Londen (Markus). Of vastgoedkennis overerft? Dat is misschien wat ver gezocht, maar het laat wel zien dat het cliché niet altijd klopt dat de tweede generatie zich overgeeft aan drank, drugs en vrouwen.
Tijdens het kerstdiner van 2016 vermijdt Nederland liever twee gespreksonderwerpen: de Brexit en de verkiezing van Trump. De Brexit lijkt voor de Britse economie slecht uit te pakken, maar ondertussen hebben de Britten wel de hoofdkantoren van Shell en Unilever binnengehaald.

Groen is niet meer vrijblijvend (nr. 2, 2017)
Verduurzaming is een thema dat in het laatste decennium in bijna elke editie voorkomt, maar meestal gaat het om goede voornemens. In 2017 haalt de toenmalige directeur van ING Real Estate Finance, Peter Göbel, de vrijblijvendheid eraf: verduurzaming wordt een voorwaarde voor herfinanciering. Zijn aanpak levert hem in 2017 de Green Leader Award op, die de Dutch Green Building Council samen met PropertyNL in het leven heeft geroepen. In 2018 viert de DGBC het 10-jarig bestaan en krijgt Edge-oprichter Coen van Oostrom de oeuvre-award uit handen van Göbel.

De verhitte woningmarkt (nr. 7, 2018)
Het jaar 2018 geldt als het ultieme beleggingsjaar voor de woningmarkt. In de juli-editie een interview met de toenmalige Vesteda-topman Gertjan van der Baan. Hij sluit een deal van meer dan € 1 mrd om de Delta Lloyd-portefeuille te annexeren. Het maakt hem de onbetwiste leider op de Nederlandse woningmarkt. Hij transformeert Vesteda ondertussen in een efficiënte beheerorganisatie en denkt stiekem aan verdere schaalvergroting. Beleggers zouden in zijn ogen nog 140.000 corporatiewoningen kunnen overnemen.

De jacht op distributiecentra (nr. 11, 2019)
In 2019 draait het ontwikkelaarsonderzoek om de distributiecentra. Na corona blijkt dat beleggen in distributiecentra getuigt van een vooruitziende blik. Als je bij de oprichting van PropertyNL in 2001 de raad van retailgoeroe prof. Molenaar ter harte neemt, stop je met fysieke winkels ten faveure van webshops. Met de wetenschap van nu is de kans dat je dan failliet gaat vele malen groter dan wanneer je fysieke winkels houdt. Ook als je investeert in het web met behoud van de winkel – ‘multichannel’ – is de kans op een verliesgevende investering hoger dan de kans op gezond rendement. Maar als je op tijd in distributiecentra instapt? Dan heb je het sentiment van dozen tegen, maar wel het beste rendement.

Vastgoed coronaproof (nr. 12, 2020)
In de laatste editie van het jaar een verrassing: de wereld schudt op zijn grondvesten vanwege corona, maar de vastgoedbeleggingen lijken schokvast. Dat blijkt wel uit de vastgoed-aandelenkoersen, die eind 2020 hoger eindigen dan voor corona. De in december door Rutte aangekondigde lockdown heeft geen effect op het vastgoed.

De verdozing voorbij (nr. 11, 2021)
De hiërarchie in het vastgoed wordt in 2021 doorbroken. Vroeger waren retail, kantoren en vooral gebiedsontwikkeling de terreinen waarop de echt grote jongens zich onderscheidden van lokale projectontwikkelaars met hier en daar een bedrijfscomplex. Met een doos langs een snelweg scoor je niet. Ceo van Intospace Tim Beckmann laat zien dat je ook als ontwikkelaar van distributiecentra toegevoegde waarde kunt bieden. Hij wordt dé ambassadeur van ‘het distributiecentrum als levensader van de economie’. Marcel Boekhoorn demonstreert dat een campus nog meer toegevoegde waarde biedt. Hij verkoopt de High Tech Campus voor een onbevestigde € 1,1 mrd. De deal laat zien hoe slecht het ‘ken u klant’-principe bij grootbanken werkt. De koper is een Singaporees staatsfonds, maar in de stukken staat het Londense Oaktree.

Hoe voorkom ik fraude in het vastgoed? (nr. 12, 2022)
SNS Real Estate sleurt de bank mee in zijn graf, FGH Bank wordt ingelijfd door Rabobank – voorbeelden van financiers van vastgoed die worden getroffen door de markt, of zijn het de witteboordencriminelen die alle bedrijfsmiddelen wegsluizen naar privé-oorden? Juristen wroeten eindeloos om het kat-en-muisspel te doorgronden. Soms schept de rechter duidelijkheid: Ger Visser van Eurocommerce gaat in 2022 ruim vier jaar de cel in. De vraag is: wat leert het vastgoed hiervan? Toen Vissers Ferrari-verzameling nog ronkte en zijn springpaarden alle oxers trotseerden, hield iedereen zijn lippen op elkaar.
In 2022 krijgt het vastgoed eindelijk weer een minister van wonen, Hugo de Jonge. Hij krijgt het niet makkelijk met de stapeling van regels, vaak zonder samenhang met Financiën. Velen gunnen hem een plek als commissaris van de Koning in de Zeeuwse luwte. Dat is vooral vanwege zijn wetsvoorstel Betaalbare Huur. Het voorstel wordt in 2023 afgeschoten door de Raad van State.

AI zet vastgoed op zijn kop (nr. 2, 2023)
In 2023 verandert zelfs de traditionele vastgoedwereld met de komst van ChatGPT. Het vastgoed bestaat uit partijen die denken dat alles wel meevalt of partijen die een nieuwe hemel op aarde verwachten. Daarom in PropertyNL concrete voorbeelden van welke rol ChatGPT kan spelen in het vastgoedproces. Sinds 2023 zijn er miljoenen nieuwe toepassingen, ook voor het vastgoed. Het selecteren van de meest succesvolle toepassingen is nog maar net begonnen.

Seriematige woningbouw is geen oplossing voor de wooncrisis (nr. 6, 2024)
Talrijk zijn de plannen om de wooncrisis op te lossen. Een van de plannen betreft (goedkope) seriematige woningbouw. In Nederland zijn ongeveer twintig partijen hiermee bezig, met Van Wijnen/VolkerWessels als marktleider. De resultaten zijn pover. De fabrieken draaien niet op volle capaciteit omdat de woninglocaties niet op orde zijn. Gemeenten werken vaak niet goed mee met projectontwikkelaars. PropertyNL doet onderzoek naar de kwaliteit van gemeenten op basis van acht criteria. Tilburg, Almere en Breda scoorden relatief hoog, Enschede, Arnhem en Ede krijgen onvoldoendes. Van de Big 4 zitten Rotterdam en Utrecht in de categorie ruim voldoende en scoren Amsterdam en Den Haag een krappe voldoende. De Hofstad blijkt zich te hebben hersteld ten opzichte van eerder onderzoek.

Vastgoed lager op de risicokaart (nr. 11, 2025)
Bij zo’n overzicht over 25 jaar kan de indruk ontstaan van golven die komen en gaan, terwijl het vastgoed altijd overeind blijft staan. Ruim 40% van alle activa van banken (meer dan € 1,5 bln) bestaat uit rotsvast onroerend goed. Hoewel, rotsvast? Kan 2026 weer een financiële crisis à la 2007–2008 inluiden? De Nederlandsche Bank denkt van niet, en dat is tot slot goed nieuws. Volgens divisie-directeur Marc Roovers staat vastgoed ‘niet langer bovenaan de risicokaart’. De buffers zijn versterkt, waardoor banken schokken kunnen opvangen. Dat is een geruststellende gedachte bij nachtmerries over Gaza, Groenland, Oekraïne en Venezuela.

Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 1, 30 januari 2026