D66, CDA en VVD hebben hun coalitieakkoord gepresenteerd. Dat omvat onder meer tot 2035 een injectie van € 1 mrd in betaalbare woningbouw en vanaf 2028 jaarlijks minimaal een kwart miljard steun voor woningcorporaties.
Aanstaand premier Jetten sprak bij de presentatie van 'een land vol vertrouwen en energie' dat wil 'bouwen aan vooruitgang'. 'We brengen de politiek in beweging met de moed om over onze partijschaduw heen te stappen.' Investeren met meer oog voor de lange termijn staat volgens hem centraal. 'We werken aan echte doorbraken.'
Schrappen in bezwaarprocedures
Veel meer betaalbare woningen bouwen in nieuwe wijken en steden moet een van die doorbraken worden. De minderheidscoalitie wil versnellen door het mes te zetten in regels, vergunningen en procedures. Zo wordt er geschrapt in bezwaarprocedures. ‘Er komt één beroepsgang (geen stapeling meer van beroep op bezwaar), vaste uitspraaktermijnen en we beperken mogelijkheden om bouw stil te leggen.’
De drempels voor bezwaar en beroep gaan omhoog. Er komt een landelijke regeling voor het structureel vooraf regelen van nadeelcompensatie en planschade. De drie partijen willen afspraken gaan maken met gemeenten om de ambtelijke capaciteit voor vergunningverlening en parallel plannen op te schalen.
Simpeler regels voor splitsen en transformeren
Met een jaarlijkse Vereenvoudigingswet wil de coalitie wetten en regels structureel vereenvoudigen, waarbij de focus vooral ligt op woningen. ‘Er komen onder andere simpelere regels voor optoppen en splitsen, vergunningsvrij waar mogelijk. Gemeenten worden verplicht helder beleid op papier te zetten in welke omstandigheden ontwikkelaars dit mogen doen. Het Rijk stelt minimumomstandigheden op waaronder gesplitst, getransformeerd en opgetopt moet kunnen worden.’
Minder beleidsruimte voor gemeenten
Woningdelen en het verhuren van een woning in (studenten)kamers moet makkelijker worden. Gemeenten mogen alleen bij zwaarwegende redenen ‘verkamering’ beperken. Familie- en mantelzorgwoningen op eigen terrein worden vergunningsvrij en belemmeringen voor hospitaverhuur worden weggehaald, als het aan Jetten en co ligt.
Gemeenten moeten alle bovenwettelijke eisen aan de bouw gaan schrappen en provincies moeten natuurregels gaan uniformeren. Het Besluit bouwwerken leefomgeving wordt vereenvoudigd om onnodige en kostbare bouweisen te schrappen. Gemeenten krijgen daarnaast minder ruimte om een zelfbewoningsplicht en opkoopplicht toe te passen.
Minstens 30 grootschalige bouwlocaties
Op het programma staan minstens 30 grootschalige nieuwbouwlocaties ‘van nationaal belang’. ‘Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden. We werken met een totaalaanpak: wonen, werken, bereikbaarheid, groen en andere voorzieningen worden samen ontwikkeld. We zetten daarnaast in op ‘straatje erbij’ en ‘wijkje erbij’.’
De rijksoverheid gaat meer regie nemen in ruimtelijke ordening en woningbouw, door onder meer gemeenten te belonen die hun woningbouwdoelen overtreffen. ‘Gemeenten die achterblijven krijgen ondersteuning vanuit het ministerie om de productie te verhogen.’ Waar, hoeveel en wanneer woningen komen, wordt wettelijk vastgelegd.
Kwart betaalbare koop
Er moet vooral snel en haalbaar gebouwd worden, waarbij de overheid geld steekt in zowel betaalbaar huren als betaalbaar kopen. ‘Bij nieuwe woondeals streven we naar 2/3 betaalbaar, waarvan 30% sociale huur en 25% betaalbare koop. Dit kan per regio verschillen. Ook in relatief dure regio’s zoals de Randstad is een woningtekort en zal meer geïnvesteerd en gebouwd moeten worden. Verder zijn ontwikkelaars vrij om te bouwen naar de behoefte van woningzoekers, of dit nu koop of huur is.’
Corporaties
D66, CDA en VVD vinden dat de financiële positie van corporaties én private verhuurders moet verbeteren om meer te kunnen bouwen. Corporaties krijgen de komende jaren telkens een kwart miljard om de investeringscapaciteit te vergroten, oplopend tot structureel € 325 mrd op jaarbasis.
Om de doorstroming te bevorderen komt er voor huurders een jaarlijkse inkomenstoets om te bepalen of de huurprijs nog passend. Met corporaties worden afspraken gemaakt over ‘het toepassen van passende huurgelden’. Voor nieuwe instroom in de sociale huursector wordt ook een vermogenstoets ingevoerd.
Fastlane voor prefab
Door gelijktrekken van lokale regels willen de drie partijen prefab-woningen betaalbaarder en sneller realiseerbaar maken. ‘Vergunningverlening voor herhaalbare bouwconcepten verloopt via een fastlane en typegoedkeuring voor fabrieksmatige en gestandaardiseerde bouw.’
Generatiegericht
De coalitiepartners willen het bouwen van levensloopbestendige woningen en woonvormen voor ouderen stimuleren. Ze zinnen ook op een ‘doorstroombank’ of een aantrekkelijk hypotheekproduct voor ouderen om stenen makkelijker in geld te kunnen omzetten. Voor jongeren kijken de partijen naar meer gedeelde (gesubsidieerde) woonvormen. ‘Dat is ook goed voor bestrijding van eenzaamheid.’
Permanente bewoning van recreatiewoningen wordt legaal en procedures voor de verkoop van woningen door corporaties worden vereenvoudigd.
Actiever voorkeursrecht toepassen
Waar gemeenten aan banden worden gelegd waar het gaat om lokale eisen, worden ze door het aankomende minderheidskabinet wel aangemoedigd om actief grondbeleid te voeren en grond tegen redelijke prijzen aan te kopen: ‘Onder andere via een sterker en actiever (toepassen van) voorkeursrecht, een grondfaciliteit voor de financiering van aankoop.’ Om prijsopdrijving door meer vraag te voorkomen, denken de drie aan het ‘publiek benutten van private winsten van grondbezitters voor woningbouw en infrastructuur waarbij uitbreiden van het kostenverhaal het snelst en meest geschikt is’.
Hypotheekrenteaftrek toch buiten schot
In december stond het nog klip en klaar in het formatiestuk van D66 en CDA: de hypotheekrenteaftrek wordt afgebouwd en er komt een betere balans tussen belasting op inkomen en belasting op vermogen. Maar met het binnenhalen van de VVD is daar niets van terechtgekomen, want aan de aftrek van de hypotheekrente wordt naar goede rechts-liberale gewoonte niets veranderd.
Overdrachtsbelasting omlaag
Een ander punt waarop de VVD niet over de partijschaduw is heengestapt, is de verlaging van de overdrachtsbelasting voor particuliere woningkopers die gaan verhuren. De belasting gaat van 8% naar 7%, wat structureel € 84 mln kost op jaarbasis en dit jaar € 264 mln.
Netcongestie
De coalitiepartners willen de netcongestie te lijf gaan met onder meer prikkels in de nettarieven, flexcontracten en energiehubs. Er komt ook een Crisiswet Netcongestie die moet zorgen voor snellereprocedures voor vergunningen en ingrepen als de bouw of aanleg stagneert. Op het programma staat ook een actievere rol van de overheid in het uitrollen van warmtenetten.
