De grootste vastgoedbeleggers die van oorsprong Nederlands zijn met hun beheerde bezit op een rij. door Rogier Hentenaar PropertyNL Magazine 4 september 2008 nr.13
De grootste vastgoedbeleggers die van oorsprong Nederlands zijn
met hun beheerde bezit op een rij.
door Rogier Hentenaar
PropertyNL Magazine 4 september 2008 nr.13
1 INg reIM € 72.100
ING REIM is nog altijd onbedreigd ’s werelds
grootste assetmanager op het gebied
van vastgoed. In 2007 ligt het totaal beheerd
vastgoedvermogen € 6,5 mrd hoger dan eind
2006. Uit eerder internationaal onderzoek
voor PropertyEU bleek dat de afstand tussen
nummers twee en drie in de wereld (Morgan
Stanley en Prudential Real Estate) snel
groeit. Dit komt doordat ING REIM drie
continenten als thuismarkt kan rekenen: Europa
(via ING), Verenigde Staten (onder
meer via Clarion) en Australië. Van de € 72,1
mrd aan beleggingen ligt 28% in de VS, 25%
in Continentaal Europa, 13% in het Verenigd
Koninkrijk, 9% in Australië, 4% in Azië en
4% in Canada. De resterende 17% is indirect
belegd in vastgoedaandelen. Naar segment
ligt retail op kop met 24% van de totale beleggingen,
kantoren met 20% en bedrijfsruimten
met 15%. In het afgelopen jaar wist
deze assetmanager maar liefs € 11,4 mrd aan
kapitaal bij beleggers op te halen en voor €
11,1 mrd aan nieuwe acquisities te plegen.
2 Unibail-rodamco € 25.229
In 2007 fuseerden Rodamco en Unibail met
een hoofdnotering aan Euronext Parijs. Hoewel
de intentie is om de mix Frans/Nederlands
binnen het fonds in evenwicht te houden
lijken de Fransen 1,5 jaar na de fusie het
grotendeels voor het zeggen te hebben. Nadat
Joost Bomhoff het besluit heeft genomen om
uit de raad van bestuur te treden wordt hij opgevolgd
door een Fransman. Daarmee komt
de verhouding Frans/Nederlands binnen de
directie van 3/3 naar 4/2. De strategie is er op
gericht om aanwezig te zijn in de 25 grootste
winkelcentra van Europa. Het fonds mag zich
nu eigenaar noemen van 11 van deze centra.
Het zwaartepunt van de portefeuille ligt met
60% in Frankrijk en daarna met 16% in Nederland.
De Scandinavische landen (9%),
Spanje (8%) en Centraal Europa (7%) zijn gelijkelijk
vertegenwoordigd. Het belang van
winkelcentra is gedaald van de 89% uit de
Rodamco-tijd naar 73% eind 2007. Verder belegt
het fonds in kantoren (21%) en in expositiecentra
(6%). De herwaardering op de bestaande
portefeuille was 12,3%. Het ABP is
met 8,53% de grootste aandeelhouder, gevolgd
door Cohen & Streers met 4,00%.
3 aPg € 22.008
In één jaar tijd tuimelden de vastgoedbeleggingen
van de op een na beste presterende
beleggingscategorie naar de slechtst presterende.
Over 2006 nog goed voor bijna 36%
aan rendement, in 2007 verdampte dit met
een verlies van 9,4%. Beleggingen in Vesteda
(€ 1,569 mrd), Corio (€ 1,337 mrd), Unibail-
Rodamco (€ 1,038 mrd) en het voormalige
KFN (€ 1,012 mrd) vormden voor het ambtenarenpensioenfonds
traditioneel de grootste
vastgoedbeleggingen. De weging in vastgoed
(‘onroerend goed & vastgoedfondsen’) is in
het nieuwe strategische beleggingsplan 2007-
2009 teruggebracht van 10,7% naar 9% ten
gunste van de nieuwe beleggingscategorie Infrastructuur,
waarvoor een weging van 2,0%
in 2009 is voorzien. Over het afgelopen boekjaar
kwam de weging infrastructuur nog niet
hoger dan 1% en is niet in het overzicht meegeteld.
De hoge omloopsnelheid bij vastgoed
wordt volgens het APG veroorzaakt door ‘het
voeren van een actief beleggingsbeleid, het
herbeleggen van dividenden en door rebalancing,
ten einde weer op de gewenste beleggingsmix
te komen’.
4 zorg en Welzijn € 12.744
Onder deze nieuwe naam heeft het voormalige
PGGM de weging in vastgoed (incl. infrastructuur)
in 2007 opgevoerd richting de 15%.
Als een van de weinige grote pensioenfondsen
heeft het de eigen benchmark met 2,1
procentpunt verslagen. Een stelselwijziging
en een trendbreuk met het verleden is dat de
genoteerde vastgoedfondsen, circa de helft
van de portefeuille, voortaan op beurswaarde
worden gewaardeerd in plaats op intrinsiek.
Dat leidde meteen in 2007 tot een afboeking
van bijna € 900 mln. Door de fusie van Unibail
en Rodamco vorig jaar is hun belegging
ter waarde van € 1,9 mrd in deze fusiecombinatie
meteen hun allergrootste belegging in
de totale portefeuille van € 87 mrd.
5 syntrus achmea
Vastgoed € 10.000
Met een nieuwe naam staat deze speler na
de fusie met Interpolis Vastgoed vorig jaar
hoog in de toptien. Beleggen, fi nancieren en
ontwikkelen zijn de drie pijlers van Syntrus
Achmea Vastgoed. In die nieuwe combinatie
wordt het beheer gevoerd over € 13,7 mrd aan
vastgoedbeleggingen en hypotheken voor
tientallen institutionele opdrachtgevers
waaronder de grote pensioenfondsen van
Landbouw, Architectenbureaus en Vervoer.
Institutionele beleggers kunnen, naast het
discretionaire beheer, beleggen in sectorale
vastgoedfondsen, internationale vastgoedfondsen
én hypotheekfondsen. In totaal
biedt zij elf huisfondsen aan waarvan vier op
Nederlandse vastgoedsegmenten, een zorgfonds
en grondfonds, twee hypotheekfondsen
en drie internationale vastgoedfondsen.
6 R edevco € 7.600
Het fonds is voor 100% in handen van de
Zwitserse familieholding Cofra, van de familie
Brenninkmeijer. Het accent van het fonds
ligt op retail, maar er wordt ook belegd in
kantoorruimte. Redevco is actief in 21 landen
en heeft naast Polen, Oekraïne, Griekenland
en Turkije als nieuwe aandachtsregio’s ook
inmiddels een eigen kantoor in Hong Kong
geopend om de Aziatische markt te verkennen.
Belangrijkste huurders zijn naast C&A,
Carrefour, Maxeda, Primark en LVMH (Sephora).
Redevco streeft naar een totaal belegd
vermogen van € 10 mrd in 2010. Deed voor €
700 mln aan acquisities en verkocht voor €
104 mln.
7 Mn Services € 6.800
Snelgroeiende onafhankelijke organisatie op
het gebied van pensioenuitvoering, bestuursondersteuning
en vermogensbeheer. Aanvankelijk
alleen optredend voor de metaalpensioenfondsen
PME en PMT, heeft het
inmiddels 12 institutionele klanten die
hoofdzakelijk in de laatste drie jaar zijn binnengehaald.
Er zijn vergevordende plannen
om Mn Services te laten fuseren met Syntrus
Achmea. Daarmee zou de nieuwe combinatie
de tweede pensioenbeheerder van
Nederland worden met een beheerd vermogen
van € 106 mrd. Met 6,5 miljoen deelnemers
bedient de nieuwe combinatie wel veruit
de meeste pensioengerechtigden.
8 Corio € 6.460
Corio focust zich sinds 2003 steeds nadrukkelijker
op winkelcentra. Eind 2007 is 83%
van de portefeuille van € 6,5 mrd in retail belegd.
Door de verkoop van de Nederlandse
kantoren- en bedrijfsruimteportefeuille per
eind september 2008 zal dit aandeel naar
92% stijgen. Een belangrijk criterium voor de
acquisitie en het behouden van winkelcentra
is de dominantie in het verzorgingsgebied. De
retailportefeuille is gespreid over Nederland
(37%), Frankrijk (25%), Italië (21%), Spanje
(10%) en Turkije. Op één Duits pand na heeft
Corio uitsluitend in Nederland en Frankrijk
kantoren (14%) en bedrijfsruimten (3%). In
2007 kocht Corio voor € 296 mln en verkocht
voor € 64 mln. Pensioenfonds ABP is met
circa 36,6% de enige grote aandeelhouder.
9 B PF Bouw € 5.852
Het totale rendement op de Nederlandse directe
vastgoedportefeuille daalde van 12,9%
in 2006 naar 11,2% in 2007. Het directe rendement
op de directe vastgoedportefeuille
(woningen,kantoren, winkels en overige)
daalde van 4,6% in 2006 naar 4,4% in 2007
(gemeten naar de ROZ/IPD-methode). Het
indirecte rendement op de directe vastgoedportefeuille
daalde van 8,3% naar 6,8%. De
Nederlandse beleggingsportefeuille bestond
ultimo 2007 uit circa 16.700 woningen, circa
270.000 m2 kantoren en circa 150.000 m2
winkels. De kleine indirecte portefeuille (Nederland,
Europa, Verenigde Staten) haalde
in 2007 een lager rendement: 8,4% ten opzichte
van 21,1% in 2006.
10 B ouwfonds € 5.100
Sinds 2006 onderdeel van de Rabobankgroep.
Was onder Bouwfonds al een sterke
groeier in asset management, de combinatie
met FGH Asset Management geeft de partij
een sterke positie in de beleggingsmarkt voor
particulieren. Zo beheert het diverse vastgoedcv’s
waaronder de Germany Residential
Funds. Is sinds kort actief met ingenieuze
fondsen waaronder een infrastructuurfonds
en een vastgoedleningenfonds. (Zie pagina 51
voor een interview met Jean Klijnen)
11 ING Groep € 4829
Betreft de post vastgoedbeleggingen in de
groepsjaarrekening die buiten de ING RE
fondsen worden beheerd. Circa 73% van dit
bedrag komt voor rekening van de bankactiviteiten,
de rest voor rekening van de verzekeringstak
(polishouders). De huuropbrengsten
droegen € 402 mln positief bij
aan het resultaat van de gehele ING Groep.
12 Vesteda € 4.811
Het woningfonds Vesteda scoorde over 2007
een rendement op eigen vermogen van
10,4%. In de tien jaar dat het vastgoedfonds
bestaat, heeft het jaarlijks een rendement laten
zien van meer dan 10%. Het totaal resultaat
van Vesteda bedroeg over het afgelopen
jaar € 329 mln. Het eigen vermogen kwam
eind 2007 op bijna € 3,3 mrd uit. De portefeuille
bestaat uit ruim 28.000 huurwoningen
met een bezettingsgraad van ruim 97%.
13 Metaal en
Techniek € 4.297
Strategische weging vastgoed is vanaf 2007
omhoog gegaan van 13,0% naar 15,0%. In
Nederland ligt 52% van de vastgoedbeleggingen,
gevolgd door 17,4% Europa, 22% in de
VS en 8% in Azië.
14 Fortis € 3.656
Het veelgeplaagde bankbedrijf houdt € 689
mln vastgoedbeleggingen aan voor eigen rekening
aan en circa € 3,0 mrd komt voor rekening
van de beleggingen van de unit-linked
contracten van het Fortis verzekeringsbedrijf.
Verantwoordelijk hiervoor is Fortis Vastgoed
dat bestaat uit de divisies Vastgoed, Ontwikkeling
en Landelijk. Dit laatste maakt Fortis
met een portefeuille van bijna 30.000 hectare
grond de grootste private grondeigenaar van
Nederland. Het Amsterdamse hoofdkantoor
van het vorig jaar aangekochte Nederlandse
deel van ABN Amro zit daar nog niet bij inbegrepen
omdat deze acquisitie in een aparte
vennootschap is ondergebracht.
15 Q-Park € 3.540
Q-Park investeert internationaal in parkeergarages,
daarnaast beheert en exploiteert het
bedrijf in opdracht andere parkeergarages.
Het fonds heeft een groot aantal institutionele
beleggers waaronder ING, ABP, TKP
Pensioen, Delta Lloyd en Reaal Levensverzekeringen.
Dit jaar sloeg Q-Park haar slag
door haar Franse concurrent Epolia SAS
over te nemen voor € 700 mln. De uitbreiding
behelst 180.000 parkeerplaatsen, verspreid
over 90 steden. De Q-Park organisatie
wordt hiermee in België en Frankrijk de
nummer 2. Het totaal aantal door Q-Park beheerde
parkeerplaatsen in Europa komt hierdoor
op bijna 800.000. De omzet eind 2007
bedroeg € 419 mln.
16 IeF Capital € 3.250
Innovatieve belegger die 6 jaar geleden de
markt verraste met infl atiedekkende contracten.
Toen sloot het op de commerciële
vastgoedportefeuille van het Shellpensioenfonds
van € 400 mln een 30-jarig infl atiecontract
met het pensioenfonds voor de metaal.
Eind 2005 verraste IEF Capital de markt
opnieuw door de aankoop van het winkelvastgoed
van Maxeda, de grootste aankoop
tot nu toe. Bouwfonds Asset Management,
aanvankelijk in een joint venture, treedt nu
als assetmanager voor IEF Capital op. Een
poging om door een overname VastNed Retail
over te nemen liep op niets uit. Succesvoller
was de overname van het winkelvastgoed
van Unibail-Rodamco begin dit jaar.
17 Wereldhave € 2.708
In 2007 werd voor €149 mln vastgoed verkocht,
waarmee de gestegen waarde van risicovoller
vastgoed werd gerealiseerd. Tegelijk
werd voor €209 mln eersteklas vastgoed toegevoegd.
Netto groeide de portefeuille met
5,81% ofwel €146 mln naar €2.708 mln. De
focus ligt op winkels en kantoren met respectievelijk
46% en 45%. Verder belegt Wereldhave
in bedrijfsruimte (7%) en woningen
(2%). Het zwaartepunt van de
portefeuille ligt in Finland (22%) en de Verenigde
Staten (21%). Daarna volgen Nederland
(15%), België (14%) en het Verenigd Koninkrijk
(14%). Frankrijk (7%) en Spanje
(7%) sluiten de rij. Wereldhave staat er goed
voor door zeer sterk eigen vermogen en wil
van de kredietcrisis gebruik gaan maken
door voordelig ontwikkelingsprojecten aan
te kopen.
18 homburg Invest € 2.548
Het in Canada en Nederland beursgenoteerde
Homburg Invest belegt in alle niet-beursgenoteerde
ondernemingen die te maken
hebben met het beheer en bezit van vastgoed.
De belangen zijn gespreid in Canada
(39% van de bezittingen), Duitsland (32%),
Nederland (17%), Baltische staten (7%) en de
VS met 5%. Het overgrote deel betreft beleggingen
in kantoren (54%) gevolgd door retail
met 28%, bedrijfsruimten met 15% en woningen
met 3%.
19 aegon € 2.522
Betreft de onroerende goederen niet in eigen
gebruik ter belegging voor de polishouders.
Dit is inclusief het 50% belang in Amvest
waarbij het Pensioenfonds Zorg en Welzijn
tekent voor de andere 50%.
20 lips Capital
group € 2.500.
Nieuw in de ranglijst. Ontstaan in 1994 toen
Roger Lips zijn vastgoedportefeuille in een
internationaal vastgoedbedrijf omturnde
met latere specialisaties als private equity,
vastgoedfi nanciering, vastgoedfondsen (onder
andere met Deutsche Bank), ontwikkelingen
(via Burgfonds) beheer. Houdt kantoor
in Vught.
21 eurocommercial
Properties € 2.197
Het enige beursfonds met een gebroken
boekjaar. Alleen de negenmaandsresultaten
zijn kort geleden bekendgemaakt. Het winkelfonds
maakte hierbij een direct beleggingsresultaat
bekend van € 46,26 mln. Dat
is een stijging van 5,4% vergeleken met dezelfde
periode van 2006/2007. De bezettingsgraad
voor de gehele portefeuille bedroeg
meer dan 99%. De winst na
belastingen liep terug van € 135 mln naar € 91
mln. De aangepaste intrinsieke waarde per
31 maart 2008 liep op naar € 40,16 per certifi
caat tegenover € 35,38 in de vergelijkbare
periode van 2007.
22 Delta lloyd € 2.168
Vastgoedbelegging en -ontwikkeling zorgen
traditioneel bij Delta Lloyd voor de zekerheid
van de verzekeringsverplichtingen op lange
termijn. Voor het eerst in haar geschiedenis
introduceerde de vastgoedpoot begin dit jaar
een vastgoedfonds met Nederlands vastgoed
waar andere institutionele beleggers aan
kunnen deelnemen. Het Delta Lloyd Dutch
Property Fund heeft een startomvang van
ruim € 281 mln, bestaande uit woningen
(44%), retail (30%) en kantoren (26%) met
een doorgroei tot circa € 1 mrd.
23 amvest € 2.109
In 2007 heeft woningbelegger Amvest de
portefeuille vernieuwd door de verkoop van
circa 600 woningen en de oplevering van
bijna 500 nieuwe woningen. De Amvestportefeuille
telt eind 2007 in totaal 10.250
woningen waarvan 75% boven de
huurlibekantorenmeralisatiegrens
valt. De ontwikkelingsportefeuille
heeft een totale investeringswaarde
van € 1,3 mrd. Dit komt neer op een nieuwbouwpotentieel
van circa 6500 woningen.
Amvest zag in 2007 haar vastgoedresultaat
met 5% te verbeteren tot € 182 mln.
24 VastNed Retail € 2.093
Hèt nieuws van 2007 was het indicatieve
bod van € 70 per aandeel dat IEF Capital op
VastNed Retail op 12 oktober 2007 aan de
directie deed. Pas op 23 mei 2008 kwam
de overnamestrijd ten einde toen IEF zijn
bod introk. Door € 167 mln aankopen, € 25
mln verkopen en een positieve herwaardering
van € 208 mln, groeide de vastgoedportefeuille
naar € 2,1 mrd. De kernlanden
zijn Nederland (34%), Spanje (28%),
Frankrijk (23%) en België (13%). Door verkopen
is het belang van Frankrijk halverwege
2008 gezakt naar 19%. In 2007 werd
Turkije (1%) betreden, maar VastNed Retail
heeft ook in Portugal (1%) winkels.
Eind 2007 was de bezettingsgraad van de
portefeuille 97,9%. Pensioenfonds Zorg
en Welzijn is met een belang van 21,8% de
grootste aandeelhouder.
25 ING Dutch
Retail Fund € 2.032
De beleggers in de fondsen zijn institutionele
partijen. De winkels liggen verspreid
over geheel Nederland met het merendeel
van de beleggingen (ca. 80%) in de provincies
Limburg, Noord-Brabant, Noord-Holland,
Utrecht en Zuid-Holland.
26 Fortis Mees
Pierson € 2.015
Vermaarde private bank voor welgestelde
particuliere beleggers biedt al enige jaren
in besloten kring vastgoedfondsen met beleggingen
in winkels, kantoren en winkelcentra
voor vermogende beleggers aan. De
fondsen met Nederlands vastgoed zijn
goed voor € 320 mln, gevolgd door Spaanse
fondsen met € 450 mln. Het grootste
onderdeel vormen de statutaire Luxemburgse
vastgoedfondsen met € 1,2 mrd.
Daarnaast is er nog een kleine pluk Belgisch
vastgoed (€ 45 mln).
27 Urban Interest € 1.925
Nieuw in de lijst met schatting van het belegd
vermogen. Voorheen de Hilders
Groep. Deze belegger wil op geen enkele
lijst staan maar de innovatieve vastgoedtransactie
vorig jaar met BPF Bouwinvest
zet Urban Interest toch in de spotlights en
rechtvaardigt de opname in deze beleggerslijst.
Bij deze deal bracht BPF Bouwinvest
65 wooncomplexen van in totaal circa 3200
woningen ter waarde van circa € 600 mln
in een cv in waarbij zij samen met Urban
Interest een belang in deze cv houden. Urban
Interest zal hierbij de woningen gaan
beheren en uitponden. Andere beleggingen
omvatten kantoren en bedrijfsruimten door heel Nederland.
Daarnaast wordt ook
in Duitsland een A-1 winkelportefeuille opgebouwd.
Harry Hilders is sinds begin dit
jaar niet meer actief in de dagelijkse bedrijfsvoering.
28 INg Dutch
Offi ce Fund € 1.784
Fondsen voor institutionele beleggers. De
portefeuille bestaat voornamelijk (ca. 90%)
uit kantoren gelegen in Noord-Holland,
Zuid-Holland en Utrecht. (Zie op pagina 57
een gesprek met Hans Copier)
29 landbouw € 1.764
Grootste klant van assetmanager Syntrus
Achmea Vastgoed. Jaarverslag over 2007
niet beschikbaar. Alleen opgave directe beleggingen
via Syntrus Achmea Vastgoed.
30 PMe €1.604
De pensioenfondsen in de metaal kruipen
steeds dichter bij elkaar nu PME het vermogensbeheer
aan Mn Services heeft overgedaan.
Het vermogensbeheer van PME is op
dit moment nog bij diverse partijen ondergebracht.
De lopende contracten met deze partijen
waaronder Syntrus Achmea Vastgoed
zullen eerst worden uitgediend, waarna Mn
Services het beheer zal overnemen. PME belegt
in Nederland alleen in direct vastgoed,
hoofdzakelijk woningen en in kantoor en
winkelpanden. Een klein deel (3%) is indirect.
Weging in vastgoed werd al in 2006 teruggebracht
van 9,0% naar 7,0% ten gunste van
het opvoeren van grondstoff en als belegging.
31 breevast € 1.578
Veelbesproken belegger die in 2006 doortastend
optrad en diverse deals naar zich toe
wist te harken, waaronder het beheer van de
VHS-portefeuille (samen met onder meer
FGH Bank) en de 99 kantoorpanden uit de
MPC-portefeuille (samen met de Amerikaanse
verzekeraar AIG). Is nu vooral in België
actief met ontwikkelingen.
32 altera Vastgoed € 1.451
Altera Vastgoed biedt beleggingsproducten
in Nederlands vastgoed afgestemd op de
wensen van pensioenfondsen waarvan er nu
23 in Altera Vastgoed participeren. Er wordt
belegd in kantoren (€ 275 mln), winkels (€
539 mln), bedrijfsruimten (€299 mln) en
woningen (€ 390 mln). Kocht in 2007 voor €
241 mln aan nieuwe beleggingen en verkocht
voor € 79 mln.
33 Kroonenberg
Groep € 1.400
Is na Redevco de grootste bekende particuliere
belegger in vastgoed. In de ranglijst komen
verder nauwelijks particuliere beleggers voor.
Daarvoor verwijzen we naar een apart onderzoek
particuliere beleggers dat dit jaar samen
met Troostwijk is uitgevoerd. Beleggers die in
deze categorie vallen maakten in 2006 en
2007 een substantieel deel van de markt uit.
(Zie op pagina 45 een interview met Lesley
Bamberger)
34 S poorweg € 1.362
Klein deel indirect (€ 134 mln). Het afbouwen
van de indirecte portefeuille gebeurde net op
tijd. Met direct vastgoed wist het Spoorwegpensioenfonds
over 2007 een zeer hoog positief
rendement te halen van 13,2%, ruim boven de
benchmark van 5,9%. Directe portefeuille bestond
einde 2007 uit 38% winkels, 23% kantoren,
32% woningen en rest bedrijfsruimten.
35 Uni-Invest € 1.300
Lehman Brothers, de eigenaar van Uni-Invest
heeft vorig jaar de gure wind op de beurzen van
nabij kunnen voelen. Zo mislukte in juni op de
valreep een terugkeer naar de beursvloer waarbij
Lehman maximaal € 372 mln bij de beleggers
had willen ophalen voor een comfortabele
exit. Analisten denken dat beleggers de huidige
portefeuille – 250 kantoren en bedrijfsruimten
- van Uni-Invest na ingrijpende verkopen en
forse leegstand te mager van kwaliteit vinden
om daarin te investeren.
36 Westplan € 1.241
Investeert vooral in huurwoningprojecten in
groeiende en economisch sterke steden in
het zuiden van de VS. Door het uitblijven van
een uniforme gedragscode voor de gehele
markt van CV’s en maatschappen heeft Westplan
voorlopig een eigen gedragscode ingevoerd.
Weet steeds meer pensioenfondsen
als belegger aan te trekken door een strakke
en transparantie organisatie. Hierdoor stijgt
het belegd volume sterk.
37 Nieuwe Steen
Investments € 1.214
2007 was een overgangsjaar voor Nieuwe
Steen Investments. De aandelen van de familie
Zeeman werden door de Israëlische Habas-
groep overgenomen, de aangekondigde
verkoop van de woningportefeuille werd afgerond
en het besluit werd genomen om voortaan
ook buiten thuisland Nederland, in Duitsland,
Zwitserland en Oostenrijk te beleggen.
Door de overname van Zeeman Vastgoed Beheer
werd overgegaan naar intern propertymanagement.
In totaal verkocht NSI in 2007
voor € 143 mln en kocht voor € 80 mln. De
portefeuille bestaat voor 47% uit winkels, voor
46% uit kantoren en voor 6% uit bedrijfsgebouwen.
Er resteert 1% woningen. Grootaandeelhouder
Habas-groep heeft zijn belang
uitgebreid tot 21,4%.
38 White Estate € 1.200
Nieuw in de ranglijst. Van oorsprong particuliere
belegger die zich heeft omgeturnd tot assetmanager
voor andere vermogende beleggers.
Vallen op door spectaculaire deals
waaronder de aankoop van de kantoren/bedrijfsruimte
portefeuille van Corio in april
2008 voor € 645 mln. Portefeuille bestaat uit
handelsportefeuille van € 100 mln, herontwikkeling
met € 200 mln, pijplijn van € 150 mln en
fund/assetmanagement van circa € 1 mrd.
39 VastNed O/I € 1.190
In 2007 werd voor € 167,1 mln vastgoed gekocht
en voor € 58 mln verkocht. Samen met
een positieve herwaardering van €15 mln groeide
de portefeuille van VastNed O/I naar €1,19
mrd, verdeeld over 82% kantoren en 18% bedrijfsruimten.
Het leeuwendeel hiervan wordt
belegd in Nederland (47%) en België (45%). De
kwaliteit van de portefeuille werd verbeterd
door de verkoop van de Belgische Silverportefeuille
en de aankoop van goede Nederlandse
kantoren. De Franse beleggingen werden volledig
verkocht en sinds begin december 2006
is Duitsland (8%) betreden. De Duitse portefeuille
blijft beperkt tot vijf grote steden en
moet op termijn groeien naar € 300 mln. Vier
grootaandeelhouders hebben samen 28,08%
van de aandelen.
40 R abobank Groep € 1.105
Betreft de post vastgoedbeleggingen in de
groepjaarrekening. Grootste post betreft de
overname van de dochterondernemingen
waaronder onderdelen van Bouwfonds in
2006. In juli 2006 kocht de Rabobank Groep
Bouwfonds – asset management en de ontwikkelingspoot
– voor circa € 845 mln van ABN
Amro. Als assetmanager heeft Bouwfonds samen
met FGH een eigen ingang in de ranglijst.
41 ING Dutch Residential Fund, nietgenoteerd
beleggingsfonds, € 1.096. Bestaat uit
meerdere woningfondsen voor institutionele
beleggers. De woningen waarin belegd worden
liggen verspreid over geheel Nederland, de belangrijkste
regio’s waarin wordt belegd zijn
Zuid-Holland, Utrecht, Noord-Brabant en Gelderland.
42 Dela € 1.070
Deze natura-uitvaartverzekeraar belegt bijna
40% van haar beleggingen in vastgoed. Dat is
het hoogst van alle Nederlandse verzekeraars.
43 ING € 1.012
Het pensioenfonds van de ING Groep belegt
ruim 10% van haar vermogen (uitsluitend) in
niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Tot de
beleggingen in Vastgoed behoort de verbonden
partij Stichting Lion Real Estate Investments.
In deze Stichting zijn beleggingen in vastgoedfondsen
ondergebracht met een totale balanswaarde
van € 132 mln.
44 TKP Investments € 1.000
Deze assetmanager is een 100% dochter van
TKP Pensioen, het pensioenfonds van het
KPN personeel, en maakt onderdeel uit van
Aegon. Het beheert nu het Pensioen Real
Estate Fonds (TREF) dat naar eigen zeggen
het grootste Europese Fund-of-Funds is in
onroerend goed voor institutionele beleggers.
De portefeuille telt momenteel 39 onroerendgoedfondsen
en joint ventures die
TREF een exposure geven naar de directe
markten van kantoren, winkels, woningen,
bedrijfsonroerend goed, hotels en parkeergarages.
Sinds december 2000 behaalt
TREF een gemiddeld rendement van 9,7%
per jaar.
45 Cordares € 950
Deze assetmanager, in 2005 voortkomend
uit de SFB Groep, beheert het vastgoed van
een aantal pensioenfondsen en ruim 150
particulieren die beleggen in de Renderend
Bezit vastgoedcv’s die van Arlington zijn
overgenomen. De directie wordt gevoerd
door mr H.J. Schutter MRE en mr. ing. G.
de Nekker die zich laten bijstaan door tien
vastgoedspecialisten. Eind dit jaar komt
een nieuwe vastgoedcv met Duitse zorgwoningen
en worden er stappen gezet om indirect
in Aziatisch vastgoed te participeren.
Eind dit jaar zal naar verwachting de grens
van € 1 mrd zijn beslecht. Staat op het punt
te fuseren met APG.
46 abN amro global
Property sec € 932
Beursgenoteerd dakfonds: Het grootste dakfonds
– en één van de oudsten - met bijna
een miljard aan belegd vermogen. Belegt wereldwijd.
Grootste belangen in Land Securities
(6,6%), British Land (6,2%) en Rodamco
(4%). Helaas negatief rendement over 12
maanden: -26,2%.
47 global state
Investments € 844
Een van de pioniers van het opzetten van
Amerikaanse maatschappen voor Nederlandse
particuliere beleggers. Organisatie
staat onder leiding van Dick Beijen senior
die met spraakmakende projecten komt.
Jongste project is het mede-ontwikkelen van
de prestigieuze Trump Towers in Atlanta in
samenwerking met miljardair Trump maar
de kredietcrisis gooit roet in het eten waardoor
het project stilligt.
48 schiphol group € 782
De beleggingen worden gedaan via vastgoeddochter
Schiphol Real Estate, dat daarnaast
ook nog actief is in ontwikkeling en beheer
van vastgoed. De marktwaarde van de beleggingen
ligt met € 888 mln een heel stuk hoger.
Schiphol Real Estate heeft een 50% belang
in het ACRE Fund.
49 hanzevast Capital € 778
Betreft vastgoedvermogen – voornamelijk
kantoren - in handen van Nederlandse particuliere
beleggers. Startte in 1995 onder de
naam MPC Capital en groeide uit tot de
grootste kantorenbelegger van Nederland.
Beheert nu zo’n 21 fondsen waaronder de
maatschappen van het Fries Trustkantoor.
50 huisartsen € 750
Pensioenfonds wil iets meer beleggen in
beursgenoteerde vastgoedfondsen: is nu
13%, moet 15% worden. De niet-beursgenoteerde
vastgoedbeleggingen haalden rendement
van 15,3% terwijl de beursgenoteerde
fondsen uitkwamen op 26,8% negatief. Het
pensioenfonds koopt veel vastgoed aan omdat
het strategische streefgewicht van 12,5%
nog niet is bereikt (nu 9,3%).
51 grafi sche
bedrijfsfondsen € 729
Grootste deel van de portefeuille in indirect.
Rendement over 2007 een gunstige 10,2%
bij een hoge omloopsnelheid van aankopen
(€ 394 mln) en verkopen (€ 422 mln).
52 KlM Vliegend
Personeel € 676
Aandeel beursgenoteerd vastgoed daalt ten
gunste van privaat. Het belang in Europees
privaat vastgoed is toegenomen van 23%
naar 26%. In 2006 bestond nog ruim 74%
van de portefeuille uit beursfondsen. Over
2005 was dat nog 71%. Rest bestaat uit nietgenoteerd
vastgoed. Bijna 53% van het vastgoed
ligt in Europa, rest in de VS.
53 Woningcorporaties € 652
Jaarverslag 2007 niet beschikbaar. Over het
eerste kwartaal van 2008 bleken de onroerendgoedbeleggingen
0,5% te performen,
een stuk hoger dan de benchmark van -4,2%
voor die periode.
54 Ibus € 617
Een van de meest ervaren spelers op het gebied
van Amerikaans vastgoed. Heeft inmiddels
veel ervaring met beleggingen in het Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland.
Circa de helft van de beleggers zijn instituten.
55 annexum Invest € 597
Zeer actieve aanbieder van vastgoedfondsen
voor particuliere beleggers. Lanceerde als
eerste een eigen gedragscode. Naast cv’s
heeft Annexum een niet-beursgenoteerd beleggingsfonds
– met direct en indirect vast goed - waarin particulieren in kunnen stappen
vanaf € 50 en waarvan de aandelen op
dagbasis verhandelbaar zijn. Zoekt steeds
naar bijzondere beleggingsobjecten zoals
het Holland Casino Amsterdam dat vorig
jaar tegen een mooie prijs is verkocht aan
Ierse beleggers. Heeft nu met Kempen & Co
een hotelfonds op de markt gebracht.
56 Medisch specialisten € 591
In 2006 is de strategische assetmix aangepast
waarbij d
