Nederland moet stoppen met slopen en minder bouwen, betoogt architect Reinier de Graaf in NRC. 'Bouwen is een verdienmodel en dat moet anders.'
De Graaf is partner in het Office for Metropolitan Architecture (OMA). Hij stelt dat in ons land genoeg gebouwen staan voor woningen, maar dat die verkeerd worden gebruikt. Per inwoner is er 55 m2 woonruimte beschikbaar, nog afgezien van leegstaande kantoren, winkels, bedrijfsruimte en publiek vastgoed. Maar grote huizen worden bewoond door kleine huishoudens, woningen staan leeg en veel gebouwen wachten op een bestemming. 'Het idee van een 'woningtekort' wordt nog wranger als je bedenkt dat er de afgelopen tien jaar zo'n 100.000 woningen zijn gesloopt.'
De Graaf vraagt zich af waarom de woonvoorraad niet op grote schaal wordt herverdeeld en waarom er wordt gesloopt ondanks tekorten. 'Wonen vraagt licht, lucht, toegang, en een zekere mate van privacy. De technisch-functionele eisen zijn bescheiden. In vrijwel elk gebouw kan worden gewoond: kantoren, scholen, fabrieken, zelfs parkeergarages.' Alleen maken bestemmingsplannen, parkeernormen, eigendomsstructuren en rendementsmodellen dat onmogelijk, vindt hij. 'Toekomstplannen worden niet bepaald door het potentieel van onze gebouwenvoorraad, maar door systemen die zelden zelf ter discussie staan.'
Slopen bij een tekort
De architect stelt voor om niet naar de bouwopgave, maar het systeem te kijken. 'Bouwen is een verdienmodel. Behalve een onderkomen voor mensen zijn gebouwen dragers van kapitaal. Die twee rollen staan vaak haaks op elkaar. In de eerste is leegstand een probleem, in de tweede niet. Een gebouw kan in waarde stijgen zonder gebruikt te worden. Hetzelfde geldt voor sloop. Een bestaand gebouw kan technisch voldoen, maar economisch 'onderpresteren' en daarom noodgedwongen plaats moeten maken voor iets lucratievers. Nieuwbouw is een middel om kapitaal maximaal te laten renderen. En zo ontstaat de paradox van deze tijd: bouwen terwijl er ruimte leegstaat, slopen terwijl er een tekort is.'
Stoppen met bouwen
De Graaf ziet die paradox over de hele wereld opduiken. 'Zelfs het Afrikaanse continent is inmiddels bezaaid met leegstaande new towns.' Terwijl het 'wegbouwen' van tekorten grote ecologische gevolgen heeft. 'Tegelijkertijd blijkt de veronderstelling dat meer bouwen leidt tot lagere prijzen steeds minder houdbaar. Onze generatie architecten heeft meer gebouwd dan welke andere, maar een betaalbaar huis is voor steeds minder mensen een bereikbaar ideaal.' Dus waarom niet stoppen met bijbouwen, zo stelt hij voor. 'Een bouwstop zal de werking van het systeem ondubbelzinnig blootleggen. Het zal aantonen dat 'bouwen, bouwen, bouwen' terwijl miljoenen vierkante meters leegstaan geen onvermijdelijke conclusie is, maar een keuze – niet om meer mensen van een huis te voorzien, maar om wonen te behandelen als financieel product.'
