De ontwerpsector kampte in 2025 met meerdere problemen. Door de aanhoudende stikstofcrisis hielden de problemen rondom vergunningen aan. Afkoeling van de vrije huursector en oplopende prijzen hielpen ook niet mee.
Door Tim de Boer
Begin 2025 overleed architect Carel Weeber, die van grote invloed is geweest op de naoorlogse architectuur. Eerst met zijn sociale woningbouwcomplexen, zoals de Peperclip in Rotterdam of de Zwarte Madonna (inmiddels gesloopt), later met zijn pleidooi voor het Wilde Wonen. De afgelopen jaren had hij zich al teruggetrokken naar zijn geboorteplaats op Curaçao. Ongeveer tegelijkertijd met zijn overlijden nam de Rotterdamse gemeenteraad de beslissing om een van zijn complexen, de Pompenburgflat, te slopen om plaats te maken voor een aantal hoogbouwtorens.
Houtbouw
In 2025 zijn er weer grote houtbouwprojecten opgeleverd. In Rotterdam rondde Mei Architecten het appartementencomplex Sawa af en in dezelfde stad bouwde Powerhouse Company het woongebouw Valckensteyn. In Den Haag startte na 10 jaar planvorming eindelijk de bouw van Waldorp Four. Dit project van 1171 woningen zal ook grotendeels bestaan uit een houten draagconstructie en wordt 70 meter hoog. De komende jaren zullen er veel meer projecten in hout volgen om aan de klimaateisen te voldoen.
Zie ook: Top-25 Architecten
Jaar van stilstand
Afgelopen jaar zijn er bijzonder weinig grote projecten opgeleverd. Vooral op de kantoren- en hotelmarkt is een teruggang te zien. Terwijl vroeger grote projecten de boventoon voerden, zijn hotels nu kleinschaliger en blijven kantoren qua omvang vooral onder de 10.000 m². Dit jaar werd alleen een hotel van meer dan 300 kamers opgeleverd bij Schiphol in de buurt. Een congrescentrum en hotel met 600 kamers in Amsterdam-Noord staat nog steeds, 2 jaar na oplevering, leeg.
De hotelmarkt lijkt nu vooral gericht op bijzondere locaties en vijf sterren. Zo ging in de koepelgevangenis in Haarlem wel een hotel open. Ook worden meerdere kloosters omgebouwd tot hotel. In de retailsector is het aantal opgeleverde m² nagenoeg gelijk gebleven. Ook hier gaat het vaak om kleinere projecten, gericht op verbetering van bestaande locaties.
Distributie- en datacentra
Dit jaar is meer dan een miljoen m² aan distributiecentra opgeleverd. Het zicht op de andere kant van de medaille, de bijbehorende datacentra, ontbreekt geheel. Bedrijven doen daar vooral heel geheimzinnig over. Uit onderzoek blijkt echter dat sinds 2018 het stroomverbruik door datacenters meer dan verdubbeld is. In 2024 was dat 4,6% van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik. De toenemende populariteit van AI zorgt ervoor dat er nog steeds grote investeringen worden gedaan in datacentra. In Amsterdam en de Eemshaven worden er alleen al meerdere miljarden in geïnvesteerd.
Verantwoording
Tim de Boer is fractievertegenwoordiger voor de Haagse Stadspartij. Daarnaast organiseert hij samen met anderen de Dag van de Architectuur in Den Haag. Hij zet zich op verschillende manieren in voor een goede en duurzame ontwikkeling van de stad. Ook doet hij onderzoek, schrijft hij en geeft hij af en toe les.
Deze lijst is samengesteld op basis van de gegevens die ontwikkelaars hebben aangeleverd voor de PropertyNL Top-45 Ontwikkelaars. Daarnaast doet de auteur aanvullend onderzoek, onder andere door het opvragen van gegevens bij architectenbureaus. Voor de lijst kijken we naar commercieel vastgoed, zoals kantoren, retail en hospitality, dat is opgeleverd of in aanbouw was in 2025. Woningbouw telt niet mee voor de lijst, en overheidsopdrachten ook niet. De gegevens over distributiecentra zijn vaak incompleet of summier, waardoor er een gevaar bestaat voor het opnemen van projecten die nog niet volledig zijn afgerond.
Voor vragen of opmerkingen kunt u contact opnemen met PropertyNL en de auteur. Wilt u volgend jaar ook gegevens aanleveren? Schrijf u dan in via mailchi.mp/f05d3624331f/enquete-property-nl
Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 2, 27 februari 2026
