Top-101 Ontwikkelaars

Top-101 Ontwikkelaars

Gepubliceerd in Propertynl Magazine 2007 nr. 17

1-2
Rabo Bouwfonds
3058 mln
De nieuwe marktleider van Nederland, zij het met
minimale voorsprong. Aanvankelijk leek de voorsprong
iets groter, maar nu Experience Center
Venlo – het grootste winkelproject van Nederland
– van de lijst af is, zijn de twee elkaar weer genaderd.
Rabo Bouwfonds onder leiding van Tjalling
Halbertsma heeft een sterke focus op Nederland,
terwijl grote ontwikkelaars als ING Real Estate
en Multi Vastgoed makkelijker te ontwikkelen
gebieden in het buitenland trekken. Rabo is groot
geworden door autonome groei – de club van
Wetselaar – maar meer nog door de overname
van Bouwfonds (Van Zantvoort). Bouwfonds was
al veruit de grootste ontwikkelaar van woningen
in Nederland, maar haalde specifi eke kennis van
commercieel en gebiedsontwikkeling in huis met
MAB. Die naam is in het kader van het merkenbeleid
overigens gesneuveld.
2-1
ING Real Estate
3004 mln
Wat zich vorig jaar al aankondigde in de ontwikkelaarslijst
door de korte afstand tussen ING Real
Estate en toen nog runner-up Rabo Bouwfonds,
is dit jaar werkelijkheid geworden: ING bezet nu
de tweede plaats in dit onderzoek naar planvorming
van commercieel vastgoed in Nederland.
Met de nadruk op Nederland, want ING Real
Estate is in Europa veel groter dan Rabo Bouwfonds.
ING Real Estate Development zal zich
in de toekomst meer gaan richten op Europa,
maar het extra budget daarvoor gaat naar andere
Europese landen dan Nederland.
Gelukkig zegt ING bij monde van country manager
Nederland Anneke de Vries niet aan marktleiderschap
te hangen. Sterker, in het kader van een
meer evenwichtige productie en risicospreiding
van de gehele ontwikkelingstak gaat ING zich
in Nederland meer richten op de ontwikkeling
van woningen – een tak van sport waar Rabo
Bouwfonds overigens ook marktleider is. Dit om
fl uctuaties in de productie, die zich met name
voordoen op de kantorenmarkt, op te vangen.
ING wil zich in de toekomst meer gaan richten
op gebiedsontwikkelingen waarbij het concessiemodel
de voorkeur heeft: het risico mag meer bij
de marktpartij liggen en het mag kapitaalintensiever
zijn, maar heeft wel een snellere doorlooptijd.
Maar met als basis veel eigen vermogen is ING
een partij die dat aankan.
3-5
BAM Vastgoed
2538 mln
Een verrassende derde plaats, want velen zien
BAM toch op de eerste plaats als bouwer. Wat
Heijmans echter een aantal jaren geleden
aankondigde, realiseert BAM: een transformatie
van bouwen naar ontwikkelen. Onder Joop van
Oosten is een versnelling van dit beleid opgetreden.
De projecten van Van den Bruele Kaufman
zijn ingelijfd en komen nu tot ontwikkeling. Als je
bedenkt dat AM ook onder de vleugels van BAM
zit – weliswaar nog met een aandelenpakket bij
ING maar op termijn twijfelt niemand eraan dat
BAM volledige zeggenschap krijgt – dan doemt in
de toekomst een titanenstrijd op tussen Rabo en
BAM om het marktleiderschap in Nederland.
4-3
Multi Vastgoed
2322 mln
Multi maakt deel uit van het Morgan Stanley Real
Estate Fund. Met deze aandeelhouder die in Europa
de grootste belangen heeft in ontwikkelaars,
is het Multi voor de wind gegaan. Er is dankzij
de formule van design & development voor
miljarden aan projecten uit de grond gestampt,
maar vooral op de nieuwe markten in Turkije
en Centraal en Oost Europa. In Nederland is er
gevochten voor het grootschalige winkelcentrum
van Nederland, maar op dit moment zijn de plannen
van OVG het meest concreet.
5-4
Fortis Vastgoed Ontwikkeling
1489 mln
Met name door overname van William Properties
is Fortis een hoofdrol gaan spelen in het
Nederlandse commercieel vastgoed. Op langere
termijn heeft Fortis door overname van het Nederlandse
deel van ABN Amro bijzondere kansen
om zich verder naar boven te werken. Kenmerk
was steeds een wat bescheiden rol in ontwikkelen,
beleggen en financieren, mede doordat
de afdelingen separaat werkten en niet naar het
buitenland mochten. Door het accent op gebiedsontwikkeling
zou wel eens een nieuwe structuur
nodig kunnen zijn à la ING en Rabo. Fortis heeft
daarbij als bijzonderheid de buitengewoon grote
grondportefeuille. ING bezit bijvoorbeeld traditioneel
weinig grond, terwijl Rabo pas laat begonnen
is met het aankopen van grondportefeuilles.
6-9
NS Poort
1431 mln
Met de nieuwe naam van NS Vastgoed, NS
Poort, is niet alleen de nieuwe directeur, Pamela
Boumeester ingeluid, maar ook officieel een
nieuwe organisatiestructuur. De onderdelen
beheer, ontwikkelen en een beetje beleggen zijn
uit elkaar getrokken terwijl de exploitatie van de
stations erbij is gekomen. Ieder onderdeel wordt
daarbij apart afgerekend. Met de naamswijziging
wordt ook het belang van vastgoedontwikkeling
en exploitatie door de Nederlandse Spoorwegen
benadrukt. Blijft de vraag of het bedrijf als geheel
gecharmeerd is van de grote fluctuaties in de
ontwikkelopbrengsten.
Voorlopig valt het met die opbrengsten sowieso
wel mee: NS Poort heeft veel planvolume maar
de realisatie van de plannen valt tegen. Dat is
gezien de posities die NS Poort heeft niet verrassend,
binnenstedelijke (her)ontwikkelingen
vergen nu eenmaal veel geduld en een lange
adem. Maar uiteindelijk wordt er veel verwacht
van de knooppunten waar trein, bus, auto, fiets,
wandelaar en soms zelfs metro en vliegtuig
samenkomen en waar NS Poort inmiddels verder
denkt dan alleen maar kantoorruimte. Winkels,
wonen en leisure maken steeds vaker deel uit van
de plannen. Bovendien hebben veel gemeenten
ontdekt dat zulke locaties niet alleen aantrekkelijk
zijn voor anderen, maar dat ze zich er zelf ook
kunnen huisvesten en een trekkersrol kunnen
vervullen. NS Poort tekent onder andere voor de
nieuwe stadskantoren van Beverwijk, Utrecht,
Gouda, Zaandam en Vlaardingen.
7-10
Heijmans Vastgoed
1323 mln
Ontwikkelende bouwer Heijmans draait al jaren
met zijn commerciële vastgoedontwikkelingen
mee met de top-15 van Nederland. Het bedrijf
is sterk in woningbouwontwikkeling en in het
verlengde daarvan komen de nodige kantoor- en
winkelontwikkelingen mee. Heijmans komt onder
andere hoog op de lijst planvorming door een
aantal grondposities – vaak in samenwerking met
andere ontwikkelaars - op omvangrijke kantorenlocaties.
Zo is Heijmans betrokken bij de ontwikkeling
van Podium in Amersfoort, Amstelwijck in
Dordrecht en Waalsprong in Nijmegen. Het zijn
langlopende trajecten. De positie van Heijmans
op deze lijst is bovendien ook te danken aan het
meetellen van Proper Stok, een 100% dochter
van Heijmans. Deze gebiedsontwikkelaar heeft
zelf ruim € 200 mln aan plannen voor commercieel
onroerend goed.
Waar andere vastgoedbedrijven zich afkeren van
gedwongen winkelnering, ziet Heijmans grote
voordelen van een goede samenwerking tussen
bouw en vastgoed. Als ontwikkelende bouwer ziet
Heijmans bovendien toekomst in de vraag naar
totaaloplossingen, met name in publiek-private
gebiedsontwikkelingen. Zo dingt Heijmans in een
consortium nog altijd mee naar het bedenken en
uitvoeren van een plan om de problematiek van
de rijksweg A2 bij Maastricht op te lossen, onder
meer door gebruik te maken van vastgoedontwikkelingen.
Maar ook het specialiseren in niches
als zorgvastgoed en seniorenvastgoed staan op
de agenda.
8-15
AM
1221 mln
AM profileert zich als gebiedsontwikkelaar. Het
bedrijf is voor 51% eigendom van BAM en 49%
is van ING en is dus de enige ontwikkelaar in de
top-10 die zowel gelieerd is aan een financiële
instelling als aan een bouwbedrijf. BAM heeft
het recht om binnen twee jaar het belang van
ING te kopen en daarmee 100% aandeelhouder
te worden. AM heeft een onafhankelijke positie
ten opzichte van zijn grootaandeelhouder BAM,
waarbij uiteraard wél toetsing van uitbreidingsplannen
hoort.
AM-ceo Peter Noordanus heeft de afgelopen periode
hard gewerkt aan de ambitie naast de tweede
woningontwikkelaar ook in Nederland een toppositie
als ontwikkelaar van commercieel vastgoed
in te nemen. Daarom hebben de afgelopen tijd
enkele overnames plaatsgevonden als De Wilgen
Vastgoed en IPMMC. Deze bedrijven blijven
onder hun eigen merknaam functioneren, maar
hun pijplijn commercieel onroerend goed wordt
voor deze lijst opgeteld bij AM. De ontwikkelaar
ziet zichzelf als een netwerkorganisatie, waarbij
de regionale vestigingen vrij zelfstandig opereren
maar kunnen terugvallen op ondersteunende
onderdelen als AM Concepts (de ontwerpgroep),
AM Real Estate en AM Grondbedrijf. Met De
Wilgen Vastgoed heeft AM een positie verworven
in stedelijke gebieden in de Randstad, vooral in
Zuid-Holland. IPMMC is actief op het gebied van
consultancy, projectmanagement, - gedelegeerd
– ontwikkelen en conceptontwikkeling. Hoewel
meer overnames in niches om de positie van AM
te verstevigen niet zijn uitgesloten, acquireert AM
Real Estate ook voor eigen rekening.
9-11
TCN Property Projects
1167 mln
Zowel nationaal als internationaal is TCN een
expansief ‘groeifonds’. Vaak gaat de aandacht uit
aan de internationale expansie. Het bedrijf van
Rudy Stroink heeft al vestigingen in zes Europese
landen en opende recent een vestiging in Zuid-
Afrika en is de eerste ontwikkelaar in Nederland
met plannen in Moskou. In Nederland is de
expansie echter ook onverminderd met de aankoop
van het Hertzberger-complex in Apeldoorn,
de vernieuwing van het Haagse congrescentrum
en op langere termijn de ontwikkelingen bij RAI
Amsterdam. Voorman Stroink laat permanent
een frisse wind waaien in de ontwikkelaarswereld
met tegendraadse meningen over de Zuidas of
over de politiek.
10-7
Schiphol Real Estate
1080 mln
Schiphol Real Estate probeert zijn positie op
een van de grootste logistieke knooppunten
in Nederland uit te buiten. Het heeft enige tijd
geduurd voordat de Schiphol Group doorhad dat
het met de omliggende grond goud in handen
had, maar inmiddels is SRE verantwoordelijk
voor ruim 40% van het exploitatieresultaat van
de totale onderneming. Onder leiding van Ad
Mast is de vastgoedontwikkeling bovendien niet
beperkt gebleven tot Schiphol: SRE is betrokken
bij de ontwikkeling van RTM Airpark in Rotterdam
en is betrokken bij vastgoedontwikkelingen
op de luchthavens van Eindhoven én Milaan.
Bovendien denkt SRE inmiddels verder dan alleen
kantoorontwikkelingen. Hotels en uitbreiding van
de parkeerfaciliteiten staan op het programma en
zelfs een golfbaan. Al met al wil SRE de komende
vijf jaar zijn portefeuille met € 1,2 mrd verdubbelen
naar € 2,8 mrd. Waarschijnlijk zal Schiphol
evenals nu het overgrote deel van die ontwikkelingen
in eigen portefeuille houden.
11 -/8
Fortress
1074 mln
Fortress is de hoogste nieuwe binnenkomer in
de lijst planvolume commercieel vastgoed in
Nederland. Door de overname van Maeyveld is
de teruggetrokken ontwikkelende belegger uit
Rotterdam ineens in de schijnwerpers komen
te staan. Fortress-oprichter Jan Voerman heeft
daarbij zijn zoon Roeland naar voren geschoven.
Vanuit het verleden ontwikkelde Fortress met
name voor eigen portefeuille, maar de posities
van Maeyveld als bijvoorbeeld Babylon in Den
Haag zijn daarvoor te groot. Fortress ziet onder
meer als voordeel van de huidige omvang dat er
geschaakt kan worden met huurders en dat ook
meer gebiedsontwikkeling opgepakt kan worden.
Door de overname van Maeyveld zijn daar posities
als Amsterdam Noord, stadion Haarlem en
Figee-terrein bijgekomen.
12-6
OVG Projectontwikkeling
969 mln
OVG Projectontwikkeling is met name teruggevallen
op de lijst planvorming commercieel
vastgoed omdat het bij dit bedrijf niet blijft bij
plannen maken. OVG is momenteel veruit de
productiefste kantoorontwikkelaar van Nederland
waardoor plannen verdwijnen en stenen ervoor
in de plaats komen. In de pijplijn zitten nog projecten
als De Haagsche Zwaan, De Rotterdam en
Goudse Poort in Gouda. Coen van Oostrom heeft
zijn bedrijf opgebouwd door zich te focussen op
de huurder: met de huurder op zak zijn ontwikkelpositie
en financiering een stuk gemakkelijker
rond te krijgen. Om het bedrijf echter verder te
laten groeien, worden ook andere takken van
sport bedreven. OVG is momenteel betrokken bij
de ontwikkeling van een megamall bij Tilburg en
ontwikkelingen in combinatie met infrastructuur
staan nadrukkelijk op de agenda. Tegelijk wordt
onderzocht hoe het bedrijf zelf mee kan profiteren
van de beleggingsmogelijkheden van de
uitontwikkelde projecten. Ondertussen weet Van
Oostrom zich met het binnenhalen van Clinton
en zijn focus op groene kantoren te profileren
buiten de vastgoedwereld.
13-14
Blauwhoed Vastgoed
941 mln
Bescheiden ontwikkelaar met historie die teruggaat
tot de 17de eeuw. De huidige aandeelhouders
waaronder NPM zouden naar verluidt de
ontwikkelaar willen verkopen. Gezien de historie
van bijzondere projecten plus de sterke woningtak,
zou dit het snoepje van de week kunnen zijn.
Blauwhoed zou namelijk een aantal partijen in de
top-10 kunnen helpen om de tak gebiedsontwikkeling
te versterken. Dat dit nog niet gelukt is, is
wellicht meer te wijten aan de interne problemen
van de toptien dan aan Blauwhoed die met Scief
Houben intern orde op zaken heeft gesteld.
14-13
Volker Wessels
909 mln
Volker Wessels speelt een belangrijkere rol in het
vastgoed dan de plaats doet vermoeden. Drie
redenen daarvoor: Volker Wessels is ook een van
de grote woningontwikkelaars. Door de nadruk
op gebiedsontwikkeling zal dit in de toekomst
een grote rol gaan spelen. De tweede reden is dat
ontwikkelaar Dietmar Werner ook de ‘voorman’
is van alle grote projectontwikkelaars in de Neprom.
De derde reden is dat baas en grootaandeelhouder
van Volker Wessels Dik Wessels is, de
grootste bouwondernemer van Nederland, met
overal dwarsverbanden en stakes.
1 5-31
BPF Bouwinvest
833 mln
Een van de meest bijzondere ontwikkelaars
is de club van Anne Bodzinga die werkt voor
de pensioenen van de bouwvakkers. Door de
lange termijnvisie op ontwikkelen, beleggen en
beheren, zijn de meest bijzondere projecten
van de grond gekomen. Anders dan bij vele
andere pensioenfondsen voor hem deden, heeft
Bodzinga ook in het direct vastgoed de integriteit
van zijn organisatie weten te bewaken. Ook
BPF Bouwinvest moet echter buigen onder de
institutionele spreadsheets: Bodzinga vertrekt
binnenkort vervroegd.
16-18
Johan Matser Projectontwikkeling
712 mln
Johan Matser is onderdeel van het bouwconcern
TBI Holdings, maar kent in tegenstelling tot veel
andere ontwikkelende bouwers geen gedwongen
winkelnering. Johan Matser is een gebiedsontwikkelaar
waarbij projecten vaak gemengde
functies hebben. Zo is het bedrijf betrokken bij
de herontwikkeling van Laakhaven West in Den
Haag waar woonfuncties gecombineerd worden
met bedrijfsruimte en winkels. Andere voorbeelden
zijn Waterfront in Harderwijk waar leisure
en winkels worden gecombineerd en Cardenza
in Zoetermeer waar woontorens een combinatie
vormen met winkels. De ontwikkelaar verkrijgt
opdrachten vaak als gevolg van winnen van
tenders.
17-17
Ballast Nedam
705 mln
Evenals de andere ontwikkelende bouwers zoekt
Ballast Nedam de uitbreiding van haar vastgoedactiviteiten
onder andere in de mogelijkheden die
de verschillende experimenten op het gebied van
publiek-private samenwerking bieden. Het bedrijf
is nog in de race voor het design, build, finance,
maintain en operate-contract (dbfmo) van het
rijkskantoor op de Kemkesberg in Groningen.
Ook de combinatie met infrastructuur wordt
gezocht – Ballast Nedam dingt ook nog mee naar
project A2 in Maastricht. Ondertussen heeft het
bedrijf onder meer grote posities voor woningen,
winkels en kantoren in Almere, voor kantoren op
IJsseloord 2 in Arnhem en is het betrokken bij de
ontwikkeling van leisure- en entertainmentcenter
Getz in Amsterdam.
18-34
Eurocommerce
582 mln
De pijplijn van Eurocommerce is lastig in te
schatten omdat de ontwikkelaar (nog) niet makkelijk
is met het geven van informatie. Toch valt
er op basis van marktinformatie wel het een en
ander te zeggen over het bedrijf. Eurocommerce
ontwikkelt puur en alleen kantoorruimte waarbij
het bedrijf als een van de weinige ontwikkelaars
het aandurft om op risico te gaan. Dat kan, omdat
de ontwikkelaar in al die jaren dat het actief
is, een omvangrijke beleggingsportefeuille heeft
opgebouwd. Bovendien bewandelt het bedrijf
soms creatieve wegen om een huurder aan zich
te binden. Juist vanwege die voortvarendheid lukt
het Eurocommerce soms posities te veroveren
waar het anderen niet lukt, zoals het World Trade
Center in Almere.
1 9-20
Dura Vermeer
525 mln
Met zo’n 20 medewerkers realiseert Dura Vermeer
Vastgoed een jaarlijkse omzet van ongeveer
€ 46 mln. Het bedrijf heeft qua aantal projecten
vooral kantoorprojecten in de pijplijn hoewel
Dura Vermeer ook tekent voor een project als
Vierhavenstrip in Rotterdam. Hier komt op een
voormalig rangeerterrein grootschalige detailhandel
waarbij als vernieuwend element het dak als
landschappelijk park zal dienen. Dura Vermeer
werkt vanuit grondposities waarbij de doorlooptijd
gezien het beslag dat dergelijke posities op
de balans leggen, niet te lang moet zijn. Het
bedrijf geeft de voorkeur aan het ontwikkelen met
partners op basis van toegevoegde waarde vanuit
de specialismen.
20-28
Breevast
450 mln
In kleine kring van grote particuliere vastgoedbeleggers
is er één benchmark: Breevast. Het is
moeilijk om zulke bijzondere rendementen te
behalen, zoals Breevast. Daarbij is beleggingen
en handel van veel groter belang dan ontwikkeling.
De rendementen komen tot stand door
bijzondere leverage en de vraag is natuurlijk hoe
zich dat de komende tijd zal ontwikkelen, nu de
tarieven en voorwaarden voor vreemd vermogen
ongunstiger zijn geworden.
21-16
Giesbers Groep
426 mln
De Giesbers Groep uit Arnhem bestaat uit bouwen
ontwikkelingsbedrijven die in grote mate zelf
verantwoordelijkheid dragen voor hun bedrijfsvoering.
De komst van Peter Ruigrok, eerder
werkzaam bij AM, in de directie van de Giesbers
Groep illustreert de ambitie van het bedrijf om te
groeien naar een landelijke speler met een focus
op gebiedsontwikkeling. Nu is Giesbers vooral
actief in het oosten van het land waarbij al wel
gebiedsontwikkelingen als het Omnisportcentrum
in Arnhem met winkels, sportfaciliteiten
en ook woningen in de pijplijn zitten. Omnisportcentrum
is een project dat in samenwerking
met anderen wordt gedaan. Het ontwikkelen
met partners wordt in sommige gevallen bewust
nagestreefd omdat Giebers dan ook bij grotere
ontwikkelingen betrokken kan worden. Acquisitie
van andere bedrijven om de groeidoelstelling te
halen wordt niet uitgesloten, er wordt met name
gemikt op bedrijven in het westen en zuiden van
het land.
22-19
Van Wijnen Groep
422 mln
Dit jaar bestaat de Van Wijnen Groep officieel
100 jaar. Het honderdjarig bestaan van het
bedrijf is gebaseerd op het begin van het bedrijfje
van Paulus Adrianus van Wijnen in Dordrecht
in 1907. Sommige loten aan de Van-Wijnenstam
zijn echter al ouder, maar uiteindelijk werden
alle bedrijven in 1988 in een holding met de
naam Van Wijnen ondergebracht. Voormalig
topman Klaas de Leeuw, die in 2005 afscheid
nam, heeft via een participatiemaatschappij een
belang van 37,5% in Van Wijnen, evenveel als de
Friesland Bank. De resterende 25% is sinds 2000
in handen van de Londense 3i Group. Huidige
topman Cees van Bemmel heeft bij het 100-jarige
bestaan van het bedrijf aangegeven dat hij denkt
dat de Nederlandse projectontwikkeling het in de
toekomst vooral van herontwikkeling zal moeten
hebben. Met onder meer Hart van Zuid in
Hengelo, de herstructurering van de voormalige
Storkterreinen naar wonen, werk, onderwijs en
winkels uiteindelijk samenkomen, probeert Van
Wijnen zich hierin te bekwamen.
23-22
3W Vastgoed
417 mln
Hoewel het in Maastricht gevestigde 3W niet
uitsluitend winkelprojecten realiseert, is dit
wel een binnenstedelijke specialisatie waar de
ontwikkelaar zijn sporen ruimschoots in verdiend
heeft. Projecten die nog in de pijplijn zitten zijn
bijvoorbeeld Maasboulevard Venlo, Diemerplein
in Diemen (een voor 3W zeldzaam project in
West-Nederland) en Belvédère in Maastricht.
Door de bouw en oplevering van projecten als
Mosae Forum en Entre Deux in Maastricht staat
het bedrijf bovendien ook hoog op de lijst van
productiefste winkelontwikkelaars. 3W is voor een
aanzienlijk deel in handen van ING, het bedrijf
waar ook de nieuwe directeur Jacco Meuwissen
vandaan komt. Hij volgt Nico Eurlings op die de
kunde en kennis van 3W in Duitsland zal gaan
toepassen.
24-21
Chipshol Holding
367 mln
Chipshol bereikt de landelijke pers niet zozeer
met ontwikkelingen die gerealiseerd worden,
maar meer met gerechtelijke procedures over
met name het Groenenbergterrein op Schiphol.
Hierbij wordt niet alleen Schiphol, maar ook
verschillende overheden tegenwerking van de
ontwikkelingen van Chipshol verweten. Jan Poot
zette na Eurowoningen en een vastgoedavontuur
in Frankrijk Chipshol op en kocht omvangrijke
grondposities rond de luchthaven. Behalve
het Groenenbergterrein zijn dat bijvoorbeeld
Schiphol Rijk II en Televerde in Badhoevedorp
- een terrein dat in ontwikkeling kan komen als de
plannen om de A9 in een lus rond Badhoevedorp
te leggen gerealiseerd kunnen worden.
25-12
Burgfonds
349 mln
De club van Louis Meijer en Roger Lips vliegt
heen en weer in de ranglijsten enerzijds omdat er
veel is gerealiseerd de afgelopen tijd, anderzijds
omdat sommige plannen nog onzeker zijn. Beroemd
is de ontwikkelaar geworden met The Wall
in Utrecht en het plan voor ’s Neerlands grootste
toren, de Belle van Zuylen, waar iedereen in
Nederland, inclusief de minister, een oordeel
over heeft.
26-26
Provastgoed Nederland
314 mln
Provast is een onafhankelijke ontwikkelaar die
sinds 1985 bestaat en zes partners heeft. Hoewel
Provast ook een kantoorproject als De Monarch
in Den Haag in de pijplijn heeft, is het bedrijf
toch meer bekend van winkel- of winkelachtige
ontwikkelingen in stedelijke gebieden. Zo tekent
Provast voor centrumplan Emmeloord, centrumplan
Lisse, centrumplan Capelle aan den IJssel
en centrumplan Voorschoten. Innovatief is het
concept voor de Markthal in Rotterdam. Op de
lijst van productiefste winkelontwikkelaars komt
Provast onder andere hoog vanwege de realisatie
van de Haagse Passage.
27-33
Redema Consultants
314 mln
Redema is een snelgroeiende internationale
ontwikkelaar met vestigingen in een groot aantal
Europese landen. De groep uit IJsselstein viel
destijds minder op omdat zij net als WPM vooral
actief was in winkelbeheer. Steeds minder wordt
het risico geschuwd. Grootste project dat nog
niet is meegeteld is de factory-outlet Noord
Nederland. (zie interview pagina 38).
28-55
Hurks Bouw & Vastgoed
311 mln
Hurks Bouw & Vastgoed, de zelfstandige
werkmaatschappij van de Hurks groep, is vooral
actief in Noord-Brabant, in steden als Eindhoven,
Helmond en Boxtel. In Eindhoven is het
bedrijf onder meer betrokken bij winkel-, werk- en
leisureproject Nimbus en bij de ontwikkeling van
het stationsdistrict. Maar de groep, die vorig jaar
vooral meer omzet boekte in vastgoedontwikkeling,
wil meer gaan ontwikkelen in het midden
van het land en in de Randstad. Bovendien wil
het vaker en meer exploiteren om aan opdrachtgevers
het signaal te geven dat het bedrijf
vertrouwen heeft in het eigen product.
29-43
Top Vastgoed Planontwikkeling
299 mln
Top Vastgoed is in 2004 opgezet door Frank van
Kessel (ex-Multi) en Patrick van Lammeren (ex-
William Properties) en spurt naar de hoge regionen
van de ranglijst. Het bedrijf specialiseert zich
in de herontwikkeling van winkelcentra en kiest
bij de realisatie van de projecten voor partnerships
met institutionele beleggers en bouwbedrijven.
De metrages van de projecten mogen tot nu
toe geen tienduizenden meters bedragen maar
sinds de opzet van de onderneming zijn wel de
nodige projecten in de pijplijn opgenomen. Dat
zijn onder meer De Lindenboom in Mijdrecht, De
Gaard in Utrecht, De Herenhof in Alphen aan den
Rijn. In diezelfde tijd zijn ook enkele projecten in
de realisatiefase beland waardoor Top Vastgoed
ook een positie inneemt op de lijst productiefste
winkelontwikkelaars. 3Vriendenhof in Dordrecht
en Gooische Brink in Hilversum liggen daaraan
ten grondslag.
30-29
Trimp & Van Tartwijk Property
Development
288 mln
De groep is de afgelopen jaren snel omhoog
geschoten in de ranglijsten, niet alleen als
ontwikkelaar, maar ook als makelaar en als asset
manager. De groep leerde het vak als gedelegeerd
ontwikkelaar voor partijen zoals FGH, ING (WTC
Amsterdam) en Bouwfonds Symfonie op de
Zuidas).
31-39
HRA-CRA
287 mln
De grote Brabantse bouwondernemer Van
Boldrik heeft het systeem van collega’s uit
het Oosten, zoals Dik Wessels en Anton aan
de Stegge overgenomen en laat verschillende
vehikels ontwikkelen, bouwen en beleggen. HRA
is meer voor het beleggen terwijl CRA het meest
voorkomt bij ontwikkelen.
32-70
Modulus Vastgoedondernemingen
285 mln
Het dit jaar tienjarige Rijswijkse Modulus stijgt
snel op de lijst. De groep onder leiding van
Ingvar Roozenbeek is ook internationaal actief
(Zwitserland) en is behalve van de projecten ook
bekend van het bijzondere hoofdkantoor, Huize
Hoornwijk, een van de weinige monumenten van
Rijswijk.
33-38
Van der Looy Projektmanagement
257 mln
Twee generaties projectontwikkelaars met sterke
posities in Limburg en vreemd genoeg Rotterdam.
Ook internationaal actief met ontwikkelingen
in België en Duitsland.
34-73
Ahold Vastgoed
250 mln
Ahold Vastgoed is ondanks het feit dat de vastgoedorganisatie
onderdeel is van een winkelconcern
toch in deze lijst opgenomen omdat Ahold
Vastgoed niet altijd uitsluitend voor de eigen
winkels ontwikkelt. Zo dankt Ahold de sprong in
de lijst aan de herontwikkeling van de Sontweg in
Groningen, een ontwikkeling van ruim 10.000 m2
maar waar over de bestemming van de meters
nog geen overeenstemming bestaat.
35 -
McMahon Development Group
250 mln
McMahon Development is nieuw op de lijst
en heeft zijn positie uitsluitend te danken aan
de samenwerking met OVG in een poging een
megamall bij Tilburg te realiseren. Toch is topman
Andrew Roud geen onbekende in vastgoed
Nederland: de Canadees was betrokken bij de
ontwikkeling van het outletcenter in Roermond
en ontwikkelde met McMahon Developement het
outletcenter Rosada in Roosendaal.
36-30
Corio Nederland Retail
244 mln
Nu de status van fiscale beleggingsinstelling
zodanig is gewijzigd dat beursfondsen ook weer
mogen gaan ontwikkelen zonder hun gunstige
status te verliezen, kan ook Corio weer ontwikkelend
aan de slag. Vooralsnog zal dat voornamelijk
uit de eigen posities zijn, zoals de herontwikkeling
van Hoog Catharijne in Utrecht.
37 -
HD Projectrealisatie
244 mln
HD Projectrealisatie is in 1990 opgericht door
Henk Dijkgraaf en inmiddels werken er 50
mensen. Het bedrijf integreert planontwikkeling,
ontwerp en begeleiding van bouwprojecten. HD
Projectrealisatie is onder andere betrokken bij
Inverdan in Zaandam en De Kolk in Rotterdam.
38-37
Kristal
242 mln
In Kristal bundelen zes woningcorporaties hun
ontwikkelingsactiviteiten, te weten ZVH, het Oosten,
Haagwonen, Duwo, Woonbron en Stadswonen.
De organisatie is opgericht in 2001 op basis
van de filosofie kennis van commerciële ontwikkeling
te koppelen aan de kennis van steden die
corporaties hebben, vooral in de Randstad. De
activiteiten van Kristal staan zoveel mogelijk op
armslengte van de deelnemende corporaties;
volgens algemeen directeur Jan Prins bevordert
dat de professionaliteit van de organisatie.
39-50
Van Hoogevest Groep
238 mln
Van Hoogevest is een middelgrote ontwikkelende
bouwer. De ontwikkelingstak van het bedrijf van
Martin van Hoogevest haalde vorig jaar een omzet
van ruim € 50 mln. Hier is ook de woningproductie
in meegenomen. Van Hoogevest is betrokken
bij projecten als The Works in Amersfoort en
de Holec-locatie in Hengelo.
40-23
Bohemen Ruimte in
Ontwikkeling
235 mln
Projecten van Bohemen zijn vooral gelieerd aan
infrastructurele problemen als de verbreding
en verdieping van de A4 bij Leiderdorp en de
omlegging van de A9 bij Badhoevedorp. Bij dergelijke
projecten is het aantal belanghebbenden
doorgaans groot en neemt de ontwikkelingstijd
derhalve behoorlijk toe. Directeur van Bohemen,
Stan Roestenberg, is ook de uitvinder van de ‘A4
etalage’ – waarbij alle fileverkeer zich vergaapt
aan tentoongestelde bedden.
41-77
Heja Projectontwikkeling
222 mln
De regionale ontwikkelaar Heja is in 1996 opgericht
door Jan Hoppen samen met de Prinsenbeekse
aannemer Henny Boot, in eerste instantie
om projecten te realiseren voor het aannemersbedrijf
van Boot. De meeste projecten van Heja
bevinden zich in Breda, hoewel Heja de ambitie
heeft om ook in de rest van Noord-Brabant voet
aan de grond te krijgen.
42-48
Leyten Vastgoedontwikkeling
206 mln
Groeiende ontwikkelaar met nieuw geopende
vestiging in Drachten. Is 25 jaar actief geweest
vanuit Rotterdam.
43-45
Delta Ontwikkelingsgroep
193 mln
De Dordrechtse groep is nationaal en internationaal
actief. Is een van de weinige ontwikkelaars
met een traditie in Frankrijk (Delta Azure) en
heeft ook een Duitse organisatie op poten gezet.
In Nederland bekend van Schiphol Oost maar
ook van een a