Van een sigarenfabriek en drukinktfabriek tot kantoren, winkels en een voormalige gemeentewerf: in Hilversum krijgt bestaand vastgoed op grote schaal een nieuwe bestemming. Vooral in postcodegebied 1221 stapelen de transformaties zich op.
Wie door Hilversum-Oost loopt, ziet een wijk in beweging. Voormalige fabrieken krijgen een nieuwe bestemming, kantoren veranderen in woningen en bedrijventerreinen maken plaats voor gemengde woon–werkmilieus.
Volgens de gemeente is wat in postcodegebied 1221 gebeurt geen verzameling losse projecten, maar onderdeel van een bredere keuze om de stad van binnenuit te vernieuwen.
‘Met de Omgevingsvisie Hilversum 2040 hebben we gekozen om binnen de bestaande stad te ontwikkelen’, vertelt een woordvoerder. ‘We koesteren de natuur, het illusielandschap en het idee van de compacte tuinstad. Daarom vernieuwen en ontwikkelen we binnen de stadsgrenzen en niet daarbuiten.’
Dudok
Dat juist Hilversum zo nadrukkelijk inzet op herbestemming is niet los te zien van de geschiedenis van de stad. De mediastad groeide in de twintigste eeuw uit tot een centrum van industrie, omroepen en architectuur.
Veel gebouwen dragen bovendien nog altijd de handtekening van Willem Dudok, de architect en stedenbouwkundige die het gezicht van Hilversum in belangrijke mate vormgaf. Naast het beroemde raadhuis ontwierp hij scholen, woonwijken, begraafplaatsen en tal van gemeentelijke gebouwen. Alleen al in Hilversum zijn ongeveer 75 ontwerpen van Dudok gerealiseerd.
Juist daardoor krijgt stedelijke vernieuwing in Hilversum vaak een andere uitstraling dan in veel vergelijkbare gemeenten. Terwijl elders complete gebieden tegen de vlakte gaan om plaats te maken voor nieuwbouw, wordt hier veel vaker gezocht naar manieren om bestaande gebouwen een tweede leven te geven.
Nergens is die aanpak meer zichtbaar dan in postcodegebied 1221. De voormalige werkbuurten rond de Geuzenbuurt, Electrobuurt en Kleine Drift veranderen de komende jaren verder in een gebied waar wonen, werken en erfgoed naast elkaar moeten functioneren.
Die functiemenging is geen toeval. Door de woningdruk zijn voormalige bedrijfslocaties aantrekkelijk voor woningbouw, maar de gemeente Hilversum wil voorkomen dat werkgelegenheid uit de stad verdwijnt. ‘In postcodegebied 1221 zetten we in op gemengde woon–werklocaties. Om het aantal arbeidsplaatsen op peil te houden, moet minimaal 15 m² per aanwezige arbeidsplaats worden teruggebracht in de nieuwbouw.’
Van sigaren naar zorg
Aan de Ampèrestraat wordt de laatste hand gelegd aan de voormalige sigarenfabriek. Hier komt straks een woon–zorgcomplex met 76 zorgwoningen voor bewoners met een intensieve zorgvraag.
Het monumentale fabriekspand blijft behouden en wordt gecombineerd met nieuwbouw. Ook de naastgelegen Witte Villa, die in 2020 door brand verloren ging, wordt herbouwd in de oorspronkelijke stijl. Zorgorganisatie HilverZorg heeft zich inmiddels als huurder verbonden aan het project.
De nieuwe invulling gaat verder dan alleen zorg. Rond een centraal plein komen gemeenschappelijke voorzieningen en een brasserie die ook toegankelijk wordt voor bezoekers uit de buurt. Daarmee blijft het terrein onderdeel van het dagelijks leven in de wijk.
Van drukinkt naar woningen
Even verderop ligt aan de Kleine Drift het voormalige terrein van drukinktfabrikant Van Son. Meer dan een eeuw werden hier inkten en verven geproduceerd. Inmiddels wacht de locatie op een nieuwe bestemming en wordt het pand tijdelijk gebruikt door creatieve ondernemers.
Gebiedsontwikkelaars VanWonen en Realconomy zien ruimte voor 170 woningen en 2000 m² werkruimte. Het monumentale hoofdgebouw blijft daarbij behouden.
Het terrein van ruim 14.000 m² behoort tot de grootste ontwikkellocaties van Hilversum-Oost. De ligging tussen station, centrum en woonwijken maakt het gebied aantrekkelijk voor verdichting.
Wybertjesfabriek
Aan de Larenseweg herinnert project De Wybert nog aan de bekende keelpastilles die hier ooit werden geproduceerd. De ontwikkeling bestaat uit 25 appartementen en vier patiowoningen rond een binnentuin.
Van de oude fabriek resteert weinig, maar de geschiedenis van de locatie keert terug in de architectuur. Geveldetails en materiaalgebruik verwijzen naar het industriële verleden. Tegelijkertijd is het een uitgesproken hedendaags woonproject. De woningen zijn gasloos en krijgen een energielabel A+++.
Nieuwe bestemming
Aan dezelfde weg staat een gebouw dat jarenlang vooral op de achtergrond aanwezig was. Woningcorporatie Dudok Wonen transformeert het voormalige kantoorpand aan nummer 30 tot LW30, een woongebouw met 65 sociale huurwoningen voor starters. Op de begane grond blijft ruimte voor ondernemers en maatschappelijke functies.
Bijzonder is de lange aanloop. Dudok Wonen kocht het gebouw al in 2005 voor € 5,25 mln van Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht. Ruim twintig jaar later krijgt het pand alsnog een nieuwe bestemming.
Rondom het gebouw komt een groene verblijfsruimte van ongeveer 1000 m² met zitplekken, groen en ruimte voor ontmoeting. Daarmee wordt niet alleen het gebouw aangepakt, maar verandert ook de omgeving mee. Ook hier staat functiemenging centraal. Wonen, werken en maatschappelijke voorzieningen moeten elkaar versterken in plaats van verdringen.
Melkfabriek als voorloper
Dat herbestemming in Hilversum geen nieuw fenomeen is, blijkt uit de voormalige melkfabriek aan de Larenseweg 32. Toen het complex in 1957 werd geopend, gold het als een van de modernste zuivelbedrijven van Europa. De markante wederopbouwarchitectuur leverde het gebouw later een plek op de gemeentelijke monumentenlijst op.
Na sluiting volgde leegstand, maar inmiddels heeft de fabriek een tweede leven gekregen. In het gebouw zijn onder meer appartementen, maatschappelijke functies en kantoorruimte ondergebracht.
Wie goed kijkt, herkent nog altijd de oorspronkelijke fabriek. De karakteristieke schaaldaken, de constructie en verschillende architectonische details bleven behouden. De melkfabriek geldt daardoor als een vroeg voorbeeld van een aanpak die tegenwoordig op veel grotere schaal zichtbaar is.
De melkfabriek laat zien dat herbestemming in Hilversum al veel langer onderdeel is van het repertoire dan de huidige woningbouwopgave. Een van de meest aansprekende voorbeelden daarvan ligt verderop aan de Mussenstraat.
Werf35 groeit door
In de voormalige fabriekshallen van Werf35 huizen tegenwoordig ontwerpers, makers, kunstenaars, horeca- en mediabedrijven. Dat beeld stond veertien jaar geleden nog ver van de werkelijkheid.
In 2012 kocht Medianest het terrein van de gemeente Hilversum voor € 1,09 mln. Sindsdien werden oude fabriekshallen en werkplaatsen stap voor stap gerenoveerd en verduurzaamd. De voormalige gemeentewerf groeide uit tot een van de bekendste creatieve hotspots van Hilversum.
Met de recente aankoop door Aham Vastgoed begint opnieuw een nieuwe fase. Dankzij het in 2024 onherroepelijk geworden bestemmingsplan kan ruim 8000 m² worden toegevoegd. Naast vier monumentale gebouwen komen er 41 huurwoningen, creatieve bedrijfsruimte en een hotel met een conceptstore.
Terwijl Medianest de afgelopen jaren vooral investeerde in herbestemming en placemaking, ligt de nadruk nu op verdere gebiedsontwikkeling. De bestaande monumentale gebouwen blijven daarbij behouden.
Gashouders als visitekaartje
Ook elders in Hilversum-Oost vormt industrieel erfgoed het vertrekpunt voor nieuwe ontwikkelingen. Misschien wel het bekendste voorbeeld daarvan is Villa Industria.
Op het voormalige terrein van de gasfabriek aan de Jan van der Heijdenstraat werden de karakteristieke gashouders omgevormd tot woongebouwen. Architectenbureau Mecanoo koos er destijds niet voor om het verleden uit te wissen. Integendeel, de markante stalen vakwerkconstructies rond de appartementen verwijzen nog altijd naar de oorspronkelijke functie van het terrein en dragen tegelijkertijd de balkons van de woningen. De gashouders behoren inmiddels tot de meest herkenbare voorbeelden van herbestemming in Hilversum.
Omroepgebouwen
De transformatiestrategie beperkt zich niet tot voormalige fabrieken en bedrijventerreinen. Ook het erfgoed waaraan Hilversum zijn reputatie als mediastad ontleent, krijgt steeds vaker een nieuwe bestemming. Een bekend voorbeeld is het voormalige KRO-complex aan de Emmastraat. Nadat de KRO in 2000 verhuisde naar het gezamenlijke Avro-, KRO- en NCRV-gebouw aan de ’s-Gravelandseweg verloor het rijksmonument zijn functie. Jarenlang volgden plannen elkaar op zonder resultaat.
Uiteindelijk werd gekozen voor een combinatie van restauratie en nieuwbouw. Onder de naam De KROon kreeg het voormalige omroepcomplex een nieuwe bestemming als woonlocatie. Het project werd in 2019 in gebruik genomen.
Centrum zoekt nieuwe balans
De vernieuwingsopgave speelt inmiddels ook in het centrum van de mediahoofdstad. De meest zichtbare ontwikkeling is de transformatie van de Gooische Brink. Hier maken leegstaande winkelmeters plaats voor een multifunctionele accommodatie van ruim 5500 m². De nieuwe bibliotheek wordt de belangrijkste gebruiker.
De Gooische Brink laat volgens de gemeente zien dat niet iedere winkelmeter automatisch winkelruimte hoeft te blijven. ‘Vooral op plekken waar structureel sprake is van leegstand kan transformatie naar andere functies bijdragen aan een sterker en aantrekkelijker centrum.’
Naast de bibliotheek komen er studieplekken, ontmoetingsruimten en voorzieningen voor educatieve en culturele activiteiten. Daarmee krijgt een deel van het winkelcentrum een nadrukkelijk maatschappelijke functie. Volgens de gemeente moet het centrum zich ontwikkelen tot een plek waar wonen, winkelen, cultuur, horeca, maatschappelijke voorzieningen en evenementen elkaar versterken.
Ook nieuwe retail dient zich aan. Aan de Groest opent Coolblue volgend jaar zijn eerste winkel in de stad. Het voormalige pand van Carpetright wordt daarvoor herontwikkeld. Ook hier blijkt functiemenging het uitgangspunt. Op de begane grond en in de kelder komt winkelruimte, terwijl op de verdiepingen zeventien huurwoningen worden gerealiseerd.
Balans vinden
Bij alle transformatieprojecten, van de Sigarenfabriek tot aan de Gooische Brink, probeert de gemeente een balans te vinden tussen woningbouw, werkgelegenheid, voorzieningen en erfgoed. Dat geldt voor postcodegebied 1221, maar ook voor het centrum en de voormalige omroeplocaties elders in de stad. Zoals de gemeente het zelf formuleert: ‘Onze ambitie is een bruisend, veelzijdig en toekomstgericht stedelijk hart, waar wonen, werken, winkelen, cultuur, maatschappelijke voorzieningen, erfgoed, horeca en evenementen elkaar versterken.’
Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 10, 23 oktober 2026
