Uitgangspunt was een ‘raar’ stedenbouwkundig plan. Toch werd woon–winkelcentrum De Emerald in Delfgauw een van de mooiste KCAP-projecten, vinden de betrokken architecten.
Kees Christiaanse had niet zoveel met de postmoderne plannen voor de nieuwe
Vinex-wijk Emerald in Delfgauw halverwege de jaren negentig. ‘Maak een stuk grond vrij, smeer er een laag pindakaas op, een krul eroverheen en klaar. Daar kwam het op neer. Terwijl wij als architecten gewend waren om te opereren vanuit het Hollandse landschap, waarbij we zorgvuldig omgingen met verkaveling en bestaande bomenrijen.’
Toch aarzelden de KCAP-oprichter en zijn collega’s niet toen zij de opdracht kregen om twee gebouwen te ontwerpen voor de nieuwe wijk, een woon–winkelcentrum en een woon–zorgcentrum. ‘Het was een raar stedenbouwkundig plan, maar uit die slechte randvoorwaarden kwam uiteindelijk een prachtig project’, zegt Christiaanse. ‘Dat zie je wel vaker.’
De geplande regenboogvorm van een aantal huizenrijen was leidend voor het ontwerp van het woon–winkelcentrum: dat moest rond zijn. Afgezien daarvan kregen de architecten veel vrijheid, memoreert Branimir Medic, destijds betrokken bij de conceptuele fase. Toen het uitvoeringstraject startte, begon hij voor zichzelf en nam Paul van der Voort het over. Ook de vorig jaar overleden Eric Slotboom was betrokken bij het project. Medic: ‘We kregen de ruimte. Vooral het gestapelde woon–winkelcentrum was echt experimenteel. Bij onze opdrachtgever Mabon, de toenmalige ontwikkeltak van HBG, zaten een paar bouwkundigen die openstonden voor onze extreme voorstellen.’
Hellingbaan voor auto’s
Het woon–winkelcentrum van in totaal ongeveer 4000 m² kreeg vijf verdiepingen, met als basis een winkelcentrum. Daarvan is de gevel opgetrokken uit glazen bouwstenen. Als een soort hoefijzer op poten verrijzen daarboven vier etages met zestig appartementen van elk zo’n 90 m². ‘Tegenwoordig bouwen ze konijnenhokken, maar dit formaat was toen heel normaal’, aldus Christiaanse. Opvallend is de autohellingbaan buitenom het gebouw, die de bewoners toegang biedt tot hun parkeerplaats voor de deur. Dat zou in deze tijd volgens Medic niet meer werken. ‘Nu worden auto’s juist zoveel mogelijk geweerd uit centrumprojecten.’
Vrijheid kregen de architecten ook bij de positionering van de twee gebouwen. De opdrachtgever had aanvankelijk het idee om het driehoekige woon–zorgcentrum met de punt naar het ronde winkelcentrum te laten wijzen. Medic: ‘Maar op die manier gingen de twee gebouwen geen relatie met elkaar aan. Tussen punt en rondje zat amper ruimte. Wij stelden voor het trapezium om te draaien, met de brede kant naar het winkelcentrum. Zo kwam er ook ruimte voor een plein.’
Uitdagende afwerking
Het kostte niet al te veel overredingskracht. Dat gold ook voor de ongewone materiaalvoering. In plaats van de toen gebruikelijke rode baksteen, kozen de architecten voor ‘lelijke stenen’, vertelt Paul van der Voort, die tegenwoordig met zijn vrouw een architectenbureau heeft in Mexico-Stad. ‘Bij baksteen zie je na een tijdje witte zoutaanslag verschijnen. Daar was destijds veel discussie over. Wij zochten stenen die dat patina al hadden, zodat we er later geen problemen mee zouden krijgen.’ De architecten vonden het materiaal uiteindelijk in een fabriek in Zuid-Brabant. ‘Doordat we deze expressieve baksteen voor beide gebouwen gebruikten, konden we die ondanks hun totaal verschillende vorm aan elkaar relateren. Dat was een leuk denkproces’, aldus Van der Voort.
Ook de glazen buitenwand van het winkelcentrum is bijzonder. Die spiegelt zich in de brede gracht die een deel van het gebouw omgeeft. ‘Een leuk element is dat door het transparante glas ook het isolatiemateriaal zichtbaar is’, zegt Van der Voort, die als uitvoerend architect dikwijls in de Delfgauwse blubber stond. ‘Al zie je wel dat die enorme platen niet perfect zijn opgehangen. De afwerking was behoorlijk uitdagend.’ Ook spannend was het glazen dak waarop de architecten hun zinnen hadden gezet voor het atrium in het woon–zorgcentrum. ‘Normaal is dat peperduur materiaal. Zeker voor seniorenwoningen is dat budget er gewoon niet’, aldus Christiaanse. Om de kosten te drukken werd een industrieel kassenbouwsysteem toegepast. Daarmee vond het gebouw toch nog aansluiting bij de Westlandse omgeving.
Spannende sculpturen
‘Dit is een van de mooiste projecten van KCAP geweest’, vindt Christiaanse, die een paar jaar geleden afscheid nam van het bureau en nu vanuit het Zwitserse Zürich nog betrokken is bij losse projecten. Dat zit hem voor de architect vooral in het gebruik van steen en glas, maar ook van hout, dat de binnenkant bekleedt van de ronde huizengevels. Geslaagd vindt hij daarnaast de galerijen die op anderhalve meter afstand van de gevels werden geplaatst, voor meer licht en privacy. ‘Op zich een oud principe. Rietveld heeft het als eerste toegepast bij de flat Hulkestein aan de Utrechtseweg in Arnhem.’ Zelf gebruikte Christiaanse deze methode onder meer bij een appartementengebouw op het IJplein in Amsterdam, in de tijd dat hij bij OMA werkte. Die tussenruimte tussen gevel en galerij fungeert als een soort verlenging van de woonkamer, vult Medic aan. ‘Een terrasje waarop je stoelen kunt neerzetten, goed voor de sociale contacten.’
Ook de positie van beide gebouwen bevalt Christiaanse nog steeds. ‘Twee sculpturen die spanning opbouwen ten opzichte van elkaar, met een mooie detaillering en in een goed functionerende openbare ruimte.’
Kort na de oplevering van De Emerald ruim een kwart eeuw geleden kwam de architect nog weleens in een van de zorgstudio’s, waar hij een dorpsgenoot met MS bezocht. Nu krijgt hij zin om weer eens in Delfgauw te gaan kijken. Net als voormalig collega Medic, die ‘positief verrast’ was toen hij het project onlangs online opzocht. Met als meevaller dat de vorm die de architecten bedachten ook volledig zo is uitgevoerd. Dat gaat wel eens anders. Van der Voort, verantwoordelijk voor het uitvoerende ontwerp: ‘Er was gewoon zo’n onweerlegbaar sterk plan neergelegd dat niemand er meer aan durfde te komen.’
Zilveren jubileum
In het jaar dat PropertyNL zijn 25-jarig jubileum viert, brengen we een aantal beeldbepalende gebouwen voor het voetlicht die ook een kwart eeuw oud zijn. In eerdere afleveringen kwamen onder meer het Nieuwe Luxor Theater en de Mevlana Moskee in Rotterdam langs, Wall House 2 in Groningen, de Haagse Muzentoren, The Whale in Amsterdam en het Nederlandse paviljoen op de Expo 2000 in Hannover.
Gepubliceerd in PropertyNL Magazine nr. 10, 23 oktober 2026
