Column Tom Berkhout: Woningbouw versnellen op een verkruimelende basis

De infrastructuur verkruimelt. Repareren is pappen en nathouden. Er is te weinig stroom. Er is te weinig water. De veendijken staan op bezwijken. Het bos staat in de fik. Het is te heet. De benzine is duurder. De boeren willen niks. De vakbonden willen niks. Jetten wil slim overkomen en niks doen. De woningcorporaties willen minder belasting betalen (u en ik waarschijnlijk ook). De oorlog kruipt naderbij. Buitenlandse potentaten willen wél wat. Het klimaat slaat genadeloos hard terug.

Er ligt opeens aardig wat op het bordje van ons kikkerlandje in de gezellige delta. Volledig onverwacht ook. Tenminste, als je de kranten en het nieuws niet volgt. Dat we op een brandend platform staan, valt nauwelijks te ontkennen. Zelfs niet door de steevast hinnikende mannen en vrouwen in de straat die geïnterviewd worden in het kleuterjournaal.

Gelukkig wil het minderheidskabinet wél wat. De minister van VRO publiceerde op 24 april een zogenoemde beleidsbrief (mooie term trouwens) met – hoe kan het ook anders – allerlei voornemens, maatregelen, bouwdoelen en planningen. De meest concrete kwantitatieve doelen zijn de obligate 100.000 woningen per jaar, met uiterlijk vanaf 2029 jaarlijks 30.000 nieuwe sociale huurwoningen door corporaties, en 290.000 ouderenwoningen tot en met 2030. Veel overige onderdelen bestaan nog uit onderzoeken, consultaties, convenanten en aangekondigde wetsvoorstellen. De brief bevat weinig nieuwe financiële dekking en noemt geen concrete aantallen woningen per locatie. Dat doet de moed al in de schoenen zinken.

Wat is nieuw? Nou, in ieder geval worden 9 nieuwe nationaal grootschalige woningbouwlocaties aangewezen, bovenop de bestaande 21. Ze komen in de definitieve (!) Nota Ruimte, die inclusief uitvoeringsstrategie naar verwachting eind 2026 naar de Kamer gaat. Verder heeft het kabinet hoge verwachtingen van industrieel bouwen en wordt zonder veel enthousiasme marginaal gesleuteld aan de overdrachtsbelasting en de catastrofale middenhuurregeling.

Er gloort toch nog enige hoop. Onder leiding van Jetten himself is een heuse Taskforce Versnellen Woningbouw (let op: geen werkgroepje, maar een taskforce, jazeker!) aan de slag gegaan, die binnen zes maanden een integraal programma gaat opstellen om alles vlot te trekken. Vanzelfsprekend worden er wederom met provincies en gemeenten afspraken gemaakt over aantallen, locaties en doelgroepen voor woningbouw tot en met 2036. Wie verwacht dat er marktpartijen aan tafel zitten in de Taskforce zelf, komt bedrogen uit. Wie zitten er wel in, naast Jetten? De ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Financiën, Infrastructuur en Waterstaat, Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening plus de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei.

De portefeuilleverdeling laat zien welke knelpunten de taskforce moet oplossen: VRO voor woningbouw en regelgeving; BZK voor de interbestuurlijke kant; Financiën voor investeringsklimaat en middelen; IenW voor ontsluiting/infrastructuur; VWS voor ouderen- en zorggeschikte huisvesting en KGG voor netcongestie. Links en rechts wordt geld vrijgemaakt, maar veel van de opvallende bedragen en fiscale maatregelen waren al aangekondigd in het coalitieakkoord of komen uit bestaande regelingen. De Taskforce moet vooral een versnellings- en coördinatiemechanisme zijn. Het Actieplan Versnelling Woningbouw moet laten zien of deze Taskforce werkelijk bestaande blokkades doorbreekt, of vooral bestaande plannen opnieuw opdient.

We moeten Jetten nageven dat hij kennelijk niet wil prutsen op allerlei deelgebiedjes, waar belangengroepen vervolgens weer hun eigen achterdeurtjes weten te vinden. Als we kijken naar de betrokken vakministers, dan lijken de juiste ministeries uitgenodigd te zijn. Misschien had de minister van Economische Zaken er ook bij betrokken mogen worden, juist met het oog op het aantrekken van private investeringen. Bijvoorbeeld buitenlandse investeerders, van wie er de afgelopen jaren heel wat met de staart tussen de benen zijn vertrokken.

Enfin. Laten we hopen dat dit nieuwe initiatief niet verzandt en dat de coördinatie en versnelling echt tot uitvoering komen. In die zin: may the force be with you.

Prof. dr. T.M. Berkhout MRE MRICS is verbonden aan de Nyenrode Business Universiteit