De Utrechtse maatwerkaanpak voor vastgelopen woningbouwprojecten werkt. Dat is de belangrijkste conclusie van een evaluatie door de Edwin Buitelaar, Martijn van der Steen en andere onderzoekers van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) en de Universiteit Utrecht.
De zogenoemde Utrechtse Aanpak werd in 2023 opgezet om woningbouwprojecten die door stijgende bouwkosten, hogere rentes en tegenvallende businesscases dreigden stil te vallen alsnog door te laten gaan. Inmiddels is de aanpak toegepast op 26 projecten met in totaal 11.456 woningen.
Volgens de onderzoekers heeft de aanpak aantoonbaar bijgedragen aan het op gang houden van de woningbouw. In 2025 werd gestart met de bouw van 4.189 woningen, waarvan 3.022 woningen afkomstig zijn uit projecten die onder de Utrechtse Aanpak vallen. Alleen al in Merwede ging het om 2.731 woningen.
Maatwerk
Opvallend is dat Utrecht niet koos voor het generiek schrappen van beleidseisen. De gemeente kijkt per project waar de knelpunten zitten en bespreekt met ontwikkelaars op basis van 'open boeken' welke aanpassingen nodig zijn om een project financieel haalbaar te maken. Daarbij wordt onder meer gekeken naar woninggroottes, middenhuurbeleid, segmentering en financiële bijdragen.
De meest toegepaste maatregel was het vervangen van het Utrechtse Actieplan Middenhuur door de landelijke Wet betaalbare huur. Ook werd regelmatig gekozen voor kleinere woningen of verschuivingen binnen het woonprogramma. Volgens de onderzoekers bleven andere beleidsdoelen, zoals duurzaamheid, klimaatadaptatie en leefkwaliteit, daarbij grotendeels overeind.
Fast track
De evaluatie verschijnt op het moment dat Utrecht een volgende stap zet. Om sociale woningbouw sneller naar de bouwfase te brengen, experimenteert de gemeente met een zogenoemde fasttrack-aanpak. De eerste pilot betreft een project van Woonin in Papendorp met 265 betaalbare woningen. Inmiddels zijn ook de locaties Ravellaan 96, Archimedeskwartier, Brennerbaan en Taatsenplein aan deze versnellingsaanpak toegevoegd. Daar komen woningen van onder meer Portaal, SSH en Woonin, waaronder meer dan 1.000 studentenwoningen.
Niet alles kan tegelijk
Tegelijkertijd plaatsen de onderzoekers een kanttekening. De noodzaak om bij steeds meer projecten maatwerk toe te passen, wijst volgens hen op een structurele spanning tussen beleidsambities en financiële haalbaarheid. Wat begon als een tijdelijke crisismaatregel, is uitgegroeid tot een vast onderdeel van de Utrechtse gebiedsontwikkeling.
De onderzoekers schetsen vier mogelijke vervolgroutes: doorgaan met maatwerk als uitzonderingsinstrument, werken met bandbreedtes in beleid, meer projectspecifiek afwegen aan de voorkant of het heroverwegen van beleidsambities. Welke route Utrecht ook kiest, één conclusie staat volgens de onderzoekers vast: de spanning tussen hoge ambities en financieel haalbare woningbouw zal voorlopig niet verdwijnen.
