Grote bedrijven proberen werknemers al jaren weer vaker naar kantoor te krijgen, onder meer door te kiezen voor nieuwe kantoorconcepten. Vaak schieten werknemers alsnog in de weerstand.
De nieuwste episode speelt zich af bij Maersk, dat volgens Nieuwsblad Transport het thuiswerken afschaft en het kantoorpersoneel weer volledig naar het kantoor aan de Rotterdamse Boompjes wil halen. Daarmee schaart de Deense containerreder zich in een rij van grote internationale werkgevers die na corona proberen de slinger terug te laten bewegen richting fysieke aanwezigheid.
Dat blijkt minder eenvoudig dan gedacht. The Guardian berichtte recent hoe Barclays zich genoodzaakt zag een aangekondigde aanscherping van het kantoorbeleid af te zwakken. De bank wilde haar circa 45.000 Britse medewerkers vanaf 5 oktober minimaal drie dagen per week op kantoor hebben, tegenover twee dagen voorheen.
Persoonlijke omstandigheden
Duizenden werknemers tekenden echter een protestbrief waarin onder meer compensatie voor hogere reiskosten en uitzonderingen voor medewerkers met lange reistijden werden geëist. Na de ontstane weerstand besloot Barclays medewerkers die door persoonlijke omstandigheden niet aan de nieuwe regels kunnen voldoen de mogelijkheid te bieden de invoering uit te stellen tot 2027.
Ook in Nederland laait de discussie weer op. Bij Booking.com loopt een juridische procedure tegen de ondernemingsraad over het voornemen om medewerkers minimaal twee dagen per week op kantoor te laten werken. Volgens het bedrijf is daarvoor meer fysieke aanwezigheid nodig om samenwerking, kennisdeling en teamvorming te verbeteren.
Booking.com
De ondernemingsraad weigert echter in te stemmen met de wijziging. Daarbij draait het geschil niet zozeer om een vermeend recht op thuiswerken, maar om de vraag of een werkgever het hybride werkbeleid eenzijdig kan aanpassen. Recente rechtspraak wijst erop dat thuiswerkregelingen onder het instemmingsrecht van de ondernemingsraad kunnen vallen. Tijdens een recente zitting leek de Amsterdamse kantonrechter overigens ontvankelijk voor de argumenten van Booking.com. Volgens de rechter is een aanwezigheid van twee dagen per week op kantoor op voorhand niet onredelijk.
Booking.com opende in juni 2023 zijn nieuwe hoofdkantoor aan het Oosterdok in Amsterdam, een gebouw van ruim 65.000 m² dat nadrukkelijk werd ontworpen voor samenwerking en ontmoeting in een tijdperk van hybride werken. Toch blijkt het lastig personeel structureel naar kantoor te krijgen. Volgens berichtgeving in het FD ligt de gemiddelde kantoorbezetting momenteel rond de 27%.
Geen wettelijk recht
De vraag is inmiddels niet alleen of werknemers terug willen naar kantoor, maar vooral welke juridische ruimte werkgevers hebben om hybride werkafspraken aan te passen. Een algemeen wettelijk recht op thuiswerken bestaat in Nederland niet. Werknemers hebben wel het recht een verzoek tot thuiswerken in te dienen en ondernemingsraden hebben onder omstandigheden instemmingsrecht bij wijzigingen van het thuiswerkbeleid.
Voor de kantorenmarkt is de uitkomst van deze discussie van groot belang. Vastgoedeigenaren, beleggers en huurders investeren momenteel miljoenen in de transformatie van kantoren van traditionele werkvloeren naar ontmoetingshubs, met horeca, vergaderfaciliteiten, sportvoorzieningen en communityconcepten. De gedachte daarachter is even simpel als veelzeggend: werknemers komen niet terug voor hun bureau, maar voor de mensen die eromheen zitten.
Redelijke onderbouwing
Van een automatisch ontstaan ‘gewoonterecht’ lijkt vooralsnog ook geen sprake. Nederlandse arbeidsrechtjuristen wijzen erop dat jarenlang thuiswerken op zichzelf niet automatisch leidt tot een blijvend individueel recht. Werkgevers kunnen werknemers in veel gevallen dus nog steeds terugroepen naar kantoor, mits zij daarvoor een redelijke onderbouwing hebben en bestaande afspraken respecteren.
